Kısa cevap: marjın paydası satış fiyatıdır
İhracatta kâr marjı hesaplama işleminde önce hangi kârdan söz ettiğinizi belirleyin. Ürün fiyatından doğrudan satış maliyeti çıkarılarak brüt kâr, satışa özgü komisyon ve değişken giderler de çıkarılarak katkı kârı, genel gider ve başka masraflar dahil edilerek daha kapsamlı faaliyet veya net kâr değerlendirilebilir. Tek bir “kâr marjı” oranı bütün bu seviyeleri otomatik kapsamaz.
Basit bir işlemde marj = (satış fiyatı − maliyet) ÷ satış fiyatı × 100; buna karşılık maliyet üzerine kâr oranı (markup) = (satış fiyatı − maliyet) ÷ maliyet × 100 formülleriyle hesaplanır. Bu iki oranın paydaları farklıdır. Birim maliyet 80 USD, satış 100 USD ise marj %20, markup %25'tir.
Brüt marj, katkı marjı ve net kârı ayırın
Brüt marj ürünün maliyetine ilişkin ilk göstergedir; katkı marjı ilgili satışla doğan ek değişken giderleri dikkate alır. Net kâr ise şirketin sabit genel giderleri, finansman, vergi ve dönemsel muhasebe hükümleri gibi başka kalemlerden etkilenebilir. Hangi düzeyin hesaplandığı sonuç tablosunda açıkça yazılmalıdır.
| Ölçüt | Temel hesap mantığı | Yanlış yorum |
|---|---|---|
| Brüt kâr | Net satış − ürünün maliyeti | Bütün şirket masrafları düşülmüş saymak |
| Brüt marj | Brüt kâr / net satış | Markup ile aynı kabul etmek |
| Katkı kârı | Satış − ilgili değişken masraflar | Sabit giderleri yok sayarak net kâr demek |
| Katkı marjı | Katkı kârı / net satış | Vergi sonrası net kârla karıştırmak |
| Net kâr | İlgili tüm gelir/gider ve muhasebe etkileri | Tek tekliften kesin hesap çıkarmak |
International Trade Administration'ın ihracat fiyatlandırma rehberi ürün maliyeti, taşıma, ithalat vergi/masrafları, komisyon, finansman, hedef pazar talebi ve rekabeti birlikte ele almayı önerir. Gerçek teklifin maliyeti doğru sınıflandırılmadan bir marj hedefi konulmamalıdır.
80 USD maliyet ve 100 USD satış örneği
Üreticinin belirli teklif kapsamındaki birim maliyetinin 80 USD, aynı kapsamda onaylanan satış fiyatının 100 USD olduğunu varsayalım. Birim kâr 20 USD'dir. Marj 20÷100 = %20; markup 20÷80 = %25 olur. “Maliyetin üzerine %20 koyduk” denilerek fiyat 96 USD yapılırsa gerçek marj 16÷96 = %16,67 olur; %20 olmaz.
Hedef marj %20 ve bu örnekte tek maliyet 80 USD ise gereken fiyat 80 ÷ (1−0,20) = 100 USD olarak bulunur. Maliyet üzerine %20 eklemekle hedef marjı %20 yapmak aynı değildir.
Bu örnekte üretici kapasitesinin uygun olduğu, maliyetin doğru teslim kapsamını yansıttığı ve ilave komisyon/finansal masraf bulunmadığı varsayılmıştır. Gerçekte bu varsayımlar belge ve yetkili onayla kontrol edilmelidir.
Satış üzerinden %5 komisyon varken hedef marj nasıl hesaplanır?
Komisyon, gerçek sözleşmede satış fiyatının %5'i üzerinden hesaplanıyorsa satıcıya kalan katkı kârını azaltır. Birim 80 USD temel maliyet, satış üzerinden %5 komisyon ve komisyondan sonraki katkı marjı hedefi %20 olsun. Fiyatı P diye adlandırırsak: P − 80 − 0,05×P = 0,20×P. Buradan P = 80 ÷ (1−0,05−0,20) = 106,666... USD bulunur.
| Kalem (temsili) | USD/birim |
|---|---|
| Satış fiyatı | 106,67 |
| Temel maliyet | 80,00 |
| Satış fiyatının %5'i komisyon | 5,33 |
| Komisyon sonrası katkı kârı | 21,34 |
| Yuvarlamayla katkı marjı | Yaklaşık %20 |
Bu fiyat, şirketin tüm vergilerden sonraki net kârını garanti etmez. Buradaki 80 USD maliyetin hangi masrafları içerdiği açık olmalıdır; sabit giderler ve diğer satış masrafları modele eklenmemişse buna “net kâr marjı” denmemelidir. Komisyonun gerçekten satış fiyatı üzerinden, hangi işlemde ve ne zaman doğacağı sözleşme ve ilgili hukukla belirlenir.
FCA, FOB, CIF veya DAP teklifinde marj niçin değişir?
Bir ürün için aynı fabrika çıkış maliyeti kullanılsa bile teklif kapsamına alınan iç nakliye, liman/terminal, uluslararası taşıma ve sigorta farklı olabilir. Incoterms® 2020
Örneğin 100 USD satış fiyatıyla teslim edilen bir malda satıcının üstlendiği masraflar 80 USD ise marj %20'dir. Aynı fiyata ek 8 USD satıcı navlun ve sigorta gideri eklendiğinde maliyet 88 USD, marj %12 olur. Alıcının ödeyeceği bazı ithalat vergileri satıcının maliyetine otomatik dahil edilmeyebilir; seçilen kural ve sözleşme burada belirleyicidir.
Alıcıya sunulan landed cost, nihai pazara ulaşıncaya kadar oluşan farklı vergiler ve maliyetleri içerebilir. Ancak bu, satıcının mutlaka tamamına katlandığı anlamına gelmez. ITA Landed Cost rehberi alıcının toplam ithalat maliyeti yaklaşımını ayrıca açıklar.
Döviz kuru değişimi marjı nasıl etkiler?
Üreticinin maliyetleri Türk lirası, alıcıya satış fiyatı avro veya dolar olabilir. Teklif fiyatı sabit kalırken maliyetin döviz karşılığı değişebilir. Bu nedenle fiyat para birimi, maliyetlerin para birimleri, kur dönüşüm tarihi ve teklif geçerliliği aynı maliyet dosyasında görünmelidir.
Örneğin satış fiyatı 110 EUR ve ilgili maliyet 90 EUR ise fark 20 EUR, marj 20÷110 = %18,18'dir. Maliyet, fiyat değişmeden 95 EUR'ya çıkarsa marj 15÷110 = %13,64'e düşer. Bu rakamlar örnektir, canlı kur veya gelecekteki maliyet tahmini değildir.
İleriye dönük maliyet ve kur değişikliği kesin öngörülemez. Üretici fiyat geçerliliği, mümkünse revizyon koşulu, finansman gereksinimi ve risk politikasını kendi finans yetkilileriyle belirlemelidir. “Kur yükselirse kâr kesin artar” gibi genellemeler yanlış olabilir; ithal girdi maliyetleri de yükselebilir.
Distribütörün marjı üreticinin marjından neden farklıdır?
Alıcı bir distribütörse üretici fiyatını kendi ithalat, depolama, satış ve servis giderleriyle birlikte değerlendirir. Distribütörün alım fiyatı, yeniden satış fiyatı ve diğer maliyetleri üreticinin maliyetinden farklıdır. Bu nedenle iki tarafın “%20 marj” demesi, aynı ekonomik tabanı kastettikleri anlamına gelmeyebilir.
Temsili örnek: Distribütör ürünü 100 birime satın alıp 125 birime satarsa yalnız alım maliyetine göre brüt yeniden satış marjı 25÷125 = %20, markup ise 25÷100 = %25'tir. Ancak ithalat vergileri, taşıma, depo, garanti ve diğer ticari giderler distribütörün gerçek katkı ve net kârını düşürebilir.
Üreticinin yapacağı iş distribütöre tek taraflı yeniden satış fiyatı dayatmak değildir; rekabet kurallarını gözeterek her iki tarafın ekonomik modelini anlamaktır. AB dikey anlaşmalarında rekabeti sınırlayan fiyat ve bölge hükümleri uzman değerlendirmesi gerektirebilir.
İskonto ve iade olduğunda marjı yeniden hesaplayın
Liste fiyatından verilen iskonto, kâr tutarını ve marjı değiştirir. Örneğin 100 USD satış ve 80 USD maliyet için %10 fiyat indirimi uygulanırsa net satış 90 USD, kâr 10 USD, marj 10÷90 = %11,11 olur. İndirimin pazarlama metninde “sadece %10” görünmesi marj üzerindeki etkisinin de %10 olduğu anlamına gelmez.
Alıcının numune veya büyük hacim beklentisi dolayısıyla fiyat talep etmesi otomatik iskonto yetkisi doğurmaz. İskonto oranı, adet, üretim maliyeti, ödeme vadesi, teslim noktası ve varsa komisyon matrahı birlikte incelenmelidir.
İade, kısmi sevkiyat, kur farkı, banka masrafı ve tahsil edilmeyen alacak da sonradan ekonomik sonucu değiştirebilir. Gerçek satışın muhasebeleştirilmesiyle yalnız taslak teklifin marjı ayrı tutulmalıdır.
Üretici ve alıcı için ortak teklif değerlendirme matrisi
| Kontrol | Üreticinin teyidi | Alıcıdan istenecek bilgi |
|---|---|---|
| Ürün ve miktar | Model, MOQ, üretim kapasitesi | Teknik ihtiyaç, pilot/seri adet |
| Fiyat | Temel maliyet, marj, para birimi | Gerçek teklif kapsamı ve tercih |
| Teslim | Satıcının üstlendiği navlun ve masraf | Varış noktası ve kural |
| Ödeme | Banka, vade ve finansman maliyeti | Önerilen ödeme yöntemi ve garanti |
| Komisyon | Gerçek sözleşme ve matrah | Gerekirse aracı/dağıtım modeli |
| Mevzuat | Teknik/ülke koşulu, belge kapsamı | İthalat ve yerel uygunluk ihtiyaçları |
| İndirim ve iade | Yetkili ticari sınır | Yazılı koşul ve miktar |
Bu tablo “en yüksek marja sahip satış mutlaka en iyi müşteridir” sonucunu üretmez. Tahsilat güvenliği, düzenli sipariş kapasitesi, teknik uyum, müşteri itibarı ve çalışmanın sürdürülebilirliği birlikte değerlendirilmelidir. Ancak üreticinin zarar veya yetkisiz taahhüt riskine girmemesi esastır.
Basit formül seti ve iç kontrol önerisi
- Brüt marj: (satış − ilgili üretim maliyeti) / satış.
- Markup: (satış − ilgili maliyet) / ilgili maliyet.
- Komisyon sonrası katkı marjı: (satış − ilgili maliyetler − satışa bağlı komisyon) / satış.
- Hedef katkı fiyatı: sabit birim temel maliyet / (1 − hedef katkı marjı − satış fiyatına bağlı komisyon oranı) — yalnız tanımlanan basit modelde.
- Gerçek kur etkisi: her maliyet kalemini aynı raporlama para birimine, açıklanmış gün ve kur üzerinden dönüştürerek karşılaştırın.
Formülde payda sıfır veya negatifse bu basit hedef fiyat hesabı geçerli, sonlu bir pozitif sonuç vermez. Malın fiyatı veya komisyon modeli yeniden değerlendirilmelidir. Maliyetler zaten komisyonu içeriyorsa aynı masrafı ikinci kez çıkarmayın. Finans ve muhasebe yetkilileri hesapların somut şirkete uygunluğunu onaylamalıdır.
Brüt marj, katkı marjı ve markup aynı gösterge değildir
Kâr marjını satış fiyatı üzerinden hesaplayın. Kurgusal 100 USD satış ve 80 USD direkt maliyette brüt marj %20’dir; aynı işlemde maliyet üzerine ekleme oranı (markup) %25’tir. Satışa özgü ek komisyon ve gider varsa katkı marjı ayrıca düşer.
| Konu | Değerlendirme | Sonraki karar |
|---|---|---|
| Brüt marj | Satış eksi satış maliyeti / satış | Maliyet kapsamı |
| Markup | Satış eksi maliyet / maliyet | Farklı payda |
| Katkı marjı | Satış eksi değişken giderler / satış | Komisyon ve navlun |
Örnek tutarlar vergi ve sabit giderlerden önce değerlendirilir; net kâr garantisi vermez.
TMT DealMakers kârlılık görüşmesinde hangi kapsamda yer alır?
TMT DealMakers, üreticinin ürününe uygun uluslararası ithalatçı ve distribütör adaylarını araştırır, şirketlerin faaliyetini karşılaştırır ve kişiselleştirilmiş, nazik B2B iletişim, yanıt, teklif ve görüşme koordinasyonuna katkı sunar. Üreticinin iç maliyetini, marjını veya müşteri riskini kendi adına garanti etmez.
Ön ücret ve aylık hizmet bedeli bulunmayan, gerçekleşen satışta sözleşmeye göre başarı komisyonu modeli, ilgili komisyonun somut işlemde hangi tutar ve hangi tarihte doğacağı konusunun tarafların sözleşmesinde belirlenmesini gerektirir. Bu model kâr veya satış garantisi değildir.
Kaynaklar ve kontrol tarihi
Kaynak inceleme tarihi: 16 Kasım 2026. Bütün fiyatlar, kur ve komisyon oranları öğretici varsayımdır; gerçek piyasaya ilişkin güncel fiyat veya hukuki zorunluluk iddiası değildir.
- ITA — Pricing Strategy: maliyet, rakip, komisyon, finansman ve pazar talebi.
- ITA — Determine Total Export Price: ithalatçı landed-cost görünümü.
- ITA — Negotiate an Export Sale: ödeme ve sözleşme koşulları.
- ICC — Incoterms® 2020: teslim maliyeti ve risk.
- European Commission — Vertical Block Exemptions: distribütörlük ve rekabet hukuku.
Bu makale özel finansal, vergisel, banka, gümrük veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez; sonuçlar ve sözleşme şartları uzman incelemesi gerektirir.
Ürününüz ve hedef alıcı için ticari uygunluğu birlikte değerlendirelim
Gerçek ürün, hedef sektör ve üretim kapasitenizle uluslararası ticari işbirliğinin kapsamını netleştirebiliriz.
TMT DealMakers ana sayfası