Kısa cevap: FOB fiyatı hangi teslimi kapsar?
FOB fiyat hesaplama, Incoterms® 2020 uyarınca malın alıcının belirlediği gemiye, belirtilmiş yükleme limanında gemi üzerinde teslim edilmesine kadar satıcının üstlendiği uygun maliyetleri, üreticinin fiyatlandırma ve kâr hedefiyle birleştirir. FOB sadece deniz ve iç su yolu taşımacılığına uygundur. Gemiye yüklenme anında teslim ve kural kapsamında hasar/kayıp riski alıcıya geçer; ana deniz navlununun alıcı tarafından düzenlenmesi kuralın tipik yapısıdır.
FOB ile FCA karıştırılmamalıdır: ICC'nin resmî açıklaması, konteyner yükünün gemiye çıkmadan önce terminalde taşıyıcıya teslim edildiği senaryolarda genellikle FCA kullanımının değerlendirilmesini önerir. “FOB fabrikamız” veya kara yoluyla teslimi FOB diye adlandırmak yanlış risk ve maliyet yorumu yaratabilir. Doğru kural, fiilî teslim biçimi ve sözleşmeyle seçilmelidir.
FOB maliyet bileşenleri nasıl belirlenir?
| Kalem | Ne içerir? | Kontrol sahibi |
|---|---|---|
| Ürün maliyeti | Hammadde, işçilik, enerji ve doğrudan kalite | Üretim/finans |
| Ambalaj | İhracata uygun koli, sandık, palet, koruma | Üretim/lojistik |
| İç nakliye | Üretim yerinden yükleme limanına taşıma | Lojistik |
| İhracat beyanı | Gümrük/evrak ve uygun işlemler | Yetkili dış ticaret tarafı |
| Liman ve terminal | İlgili satıcı sorumluluğundaki elleçleme/terminal hizmetleri | Forwarder ve terminal şartları |
| Gemiye yükleme | FOB kapsamında gereken yükleme sorumluluğu/maliyeti | Navlun/liman sözleşmesi ile teyit |
Gerçek faturada terminal ve yükleme ücretlerinin hangi tarafça ödendiği liman uygulamasına, taşıyıcı sözleşmesine ve tarafların özel anlaşmasına bağlı olabilir. Bu yüzden aynı kalemi iki kere eklemeyin ve “bütün liman masrafları her FOB teklifinde satıcıya aittir” şeklinde genelleme yapmayın. Ana uluslararası deniz navlunu FOB fiyatına kural gereği otomatik dahil değildir.
Adım adım kurgusal FOB fiyat hesaplama örneği
Örnekte bir sanayi ürününün tek sevkiyatlık maliyetleri tamamen varsayımsaldır ve USD cinsindendir. Malın FOB kuralına gerçekten uygun biçimde gemi üzerinde teslim edildiği, terminal masraflarının aşağıdaki kalemlerle sınırlı kaldığı kabul edilir. Bu değerler hiçbir limanın güncel tarife listesi değildir.
| Kalem | Örnek tutar |
|---|---|
| Ürün/üretim maliyeti | 8.000 |
| İhracat ambalajı | 600 |
| İç taşıma | 400 |
| İhracat işlemleri | 250 |
| İlgili terminal hizmeti | 350 |
| Gemiye yükleme için satıcı payı | 200 |
| Toplam hesaplanan maliyet | 9.800 |
Varsayımsal hedef satış üzerinden %20 brüt marj ise formül satış fiyatı = maliyet / (1 − hedef marj) olur: 9.800 / 0,80 = 12.250 USD. Bu fiyatın gerçekleşmiş satış, güncel piyasa veya üreticinin zorunlu fiyatı olmadığı önemlidir. Aynı maliyetin üzerine yalnız %20 eklemek 11.760 USD eder ve satış üzerinden %20 marj sağlamaz.
Kâr marjı ile maliyete eklenen kâr oranını ayırın
| Yöntem | Formül | Sonuç |
|---|---|---|
| Maliyet üzerine %20 kâr ekleme (markup) | 9.800 × 1,20 | 11.760 USD |
| Satış üzerinden %20 brüt kâr marjı | 9.800 / 0,80 | 12.250 USD |
| Markup'lı örneğin satış marjı | (11.760 − 9.800) / 11.760 | Yaklaşık %16,67 |
| Marjlı örneğin maliyet üzerinden kârı | (12.250 − 9.800) / 9.800 | %25 |
Buradaki hesaplanan brüt marj, gerçekten bütün dolaylı maliyetlerin, finansman giderlerinin ve vergi etkilerinin ele alındığı anlamına gelmez. Genel yönetim gideri, satış komisyonu, bankacılık, kur riski veya beklenmeyen maliyetler kapsam dışındaysa tablo eksiktir. Finans ekibi gerçek teklifin tüm maliyetlerini ve uygulanacak iç kârlılık hedefini ayrı teyit etmelidir.
FOB limanı, konteyner ve FCA ayrımı neden kritik?
ICC resmî FOB açıklamasında teslim, gemide yükleme limanında gerçekleşir. Bu nedenle “FOB İstanbul” gibi geniş bir şehir ifadesi yerine fiilen kullanılacak limanın ve gereken terminalin belirtilmesi daha açıklanabilirdir. Çok modlu taşıma veya konteynerli yükün terminalde taşıyıcıya devri söz konusuysa FCA, fiilî teslim noktasını daha iyi karşılayabilir. Bu karar lojistik ekip ve sözleşme taraflarıyla alınmalıdır.
Örnek sözleşme biçimi: “FOB [belirtilmiş yükleme limanı], Türkiye — Incoterms® 2020”. Köşeli alan gerçek taşıma ve gemiye yükleme planına göre doldurulmadan kullanılamaz. Sadece FOB yazmak satıcının hangi noktaya kadar sorumlu olduğunu belirsiz bırakır. FOB ödeme yöntemini veya hukuki mülkiyetin ne zaman geçtiğini tek başına belirlemez.
Döviz, teklif geçerliliği ve risk payı
Üretim giderlerinin bazıları TL, bazıları USD veya EUR cinsindeyken teklif farklı para biriminde olabilir. Finans ekibi ilgili kur varsayımının tarihini, iç maliyet kuru ile alıcıya sunulan para birimini ve fiyatın ne kadar geçerli olacağını açıklaştırmalıdır. Uzun üretim süresi, hammadde ve enerji maliyeti artışı veya yükleme limanı ücretleri beklenmedik marj kaybı yaratabilir.
Teklifte fiyatı miktar ve ürün revizyonuyla bağlayın. Alıcının istediği ilk miktar ve yıllık tahmini hacim farklıysa fiyatın hangi birim lota uygulandığı belirtilmelidir. Liman ve taşıma organizasyonu değişirse güncellenen fiyat için yeni teklif sürümü oluşturun; eski dosyanın üzerine sessizce yazmayın.
FOB maliyetinde sık yapılan yedi hata
- FOB'u kara yolu veya her konteyner teslimine otomatik uygulamak.
- Yükleme limanının adını veya teslim noktasını belirtmemek.
- İhracat ambalajı, iç taşıma veya gümrük işlemlerini unutmak.
- Terminal/elleçleme ve yükleme masrafını iki kere saymak.
- Ana deniz navlununu FOB satıcı maliyetine otomatik eklemek.
- Maliyet üzerine %20 eklemeyi satış üzerinden %20 marj sanmak.
- Kur ve fiyat geçerliliğini yazmadan alıcıya bağlayıcı tutar iletmek.
Hataları azaltmak için forwarder maliyet dökümü, gerçek teslim planı, ürün maliyeti ve finans onayını tek teklif dosyasında birleştirin. FOB fiyatı, ithalatçı firma veya ürünün gelecekte kesin alınacağının kanıtı değildir.
Alıcıdan hangi bilgileri isteyelim?
FOB teklif öncesinde alıcıya ürün kodu, miktar, paketleme özel isteği, gemi/yükleme limanı planı ve hedef sevk zamanını nazikçe sorabilirsiniz. Alıcı yalnız “fiyat gönderin” demişse gemiye yükleme organizasyonu ve tercih edilen ticari kuralın doğru olup olmadığı netleştirilmeden kesin fiyat verilmemelidir.
Subject: Clarification of FOB shipment conditions
Hello, thank you for your interest in [verified product family]. We would like to prepare a quotation consistent with the intended shipment. Could you kindly confirm the product specification, quantity and the named port of loading? We can then verify the appropriate delivery rule, production schedule and costs with the manufacturer.
We would be pleased to assess the available options together. Thank you for your consideration.
Mesaj ancak gerçek alıcı ilgisi varsa kullanılır. Şirket henüz ürününü değerlendirmediyse ilk tanışma ve ilgili satın alma birimini bulma aşaması atlanmamalıdır.
FOB fiyatında gemiye yükleme ile konteyner işlemlerini ayırın
FOB yalnız ürünün limana taşınması değildir; Incoterms 2020 kapsamında belirli yükleme limanında gemi üzerinde teslimi konu alır. Konteynerin taşıyıcıya daha erken teslim edildiği işlemlerde FCA seçiminin uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
| Konu | Değerlendirme | Sonraki karar |
|---|---|---|
| Yükleme limanı | Adlandırılmış yer ve gemi | Taşıma teyidi |
| Satıcı gideri | Yükleme öncesi sorumluluk | Maliyet dosyası |
| Konteyner teslimi | Taşıyıcıya erken teslim | FCA karşılaştırması |
FOB ile deniz navlununun kimin hesabına olduğu ayrı düzenlenir; CIF ile karıştırılmamalıdır.
Özgün teklif risk kontrolü — 264 numaralı yazıdan
FOB fiyatının yalnız fabrika maliyetine dayanamayacağını, yükleme limanı, satıcının yükleme öncesi giderleri ve FCA alternatifinin ticari koşullara göre inceleneceğini gösterin.
Bu alan, önceden ayrı yazılan konunun benzersiz kontrol noktalarını ana rehberde bütünleştirir. Gerçek teklif, taşıma rotası ve Incoterms 2020 koşullarına göre uzman teyidine tabidir.
TMT DealMakers teklif görüşmelerinde nasıl rol alır?
TMT DealMakers üreticilerin ürünlerini ve ticari kullanımını inceleyerek uluslararası potansiyel ithalatçı ve distribütörleri araştırır. Gerçek şirket faaliyeti kontrolü, nazik ilk iletişim, numune, teknik soru ve teklif görüşmeleri koordinasyonuna odaklanır. FOB tutarı ve teslim sözü üretici/finans/lojistik onayına bağlıdır.
Kamuya açık çalışma modelinde ön ücret ve aylık hizmet bedeli yoktur; gerçekleşen satışta sözleşme şartlarına bağlı başarı komisyonu bulunur. Kesin müşteri veya fiyat/kâr garantisi verilmez. TMT DealMakers’ın yaklaşımını inceleyebilirsiniz.
FOB teklifine geçmeden son kontrol listesi
- Ürünün ve taşıma türünün FOB için uygunluğu doğrulandı mı?
- Gemi üzerinde teslim ve yükleme limanı net mi?
- Üretim, ambalaj, iç taşıma, ihracat ve terminal kalemleri sayıldı mı?
- İlgili yükleme masraflarında mükerrerlik kontrolü yapıldı mı?
- Ana deniz navlunu ve sigortanın kimin sorumluluğunda olduğu anlaşıldı mı?
- Maliyet üzerine ekleme ile satış kâr marjı ayrıldı mı?
- Kur, ürün sürümü, miktar ve geçerlilik tarihi yazılı mı?
- Üretici ve alıcının gerçek ticari şartları onaylı mı?
Sağlıklı FOB fiyatı yalnız doğru aritmetik değil, doğru Incoterms kuralına ve gerçek maliyet sorumluluğuna dayanır.
Kaynaklar ve doğrulama sınırları
Aşağıdaki kaynaklar teslim terimleri ve fiyatlama çerçevesini açıklamak için başvurulan kurumsal kaynaklardır. Gerçek işlemde sözleşme, gümrük, navlun, kur, vergi, ürün standardı ve terminal ücretleri teklif tarihinde ayrıca doğrulanmalıdır. Hesap örnekleri güncel piyasa fiyatı, TMT satış sonuçları veya bağlayıcı ticari teklif değildir.
- ICC Digital Library — FOB, Incoterms® 2020 — FOB'da gemide teslim, risk geçişi, yalnız deniz/iç su yolu taşıması ve konteyner terminali için FCA uyarısı
- International Trade Administration — Know Your Incoterms — 11 Incoterms® 2020 kuralı, taşıma türü ve belirtilmiş yer ayrımı
- ICC Digital Library — Incoterms® 2020 Q&A — teslim ve belirtilmiş varış noktası ile risk ve taşıma maliyetinin farkı
- International Trade Administration — Pro Forma Invoice — proforma ve fiyat teklifinde ürün, miktar, teslim ve ödeme koşulları
- International Trade Administration — Methods of Payment — ödeme şekli, finansman, kredi ve tahsilat risklerinin ayrılması
Ürün ve alıcı koşullarını birlikte değerlendirelim
Gerçek ürün dosyası, kapasite ve teslim varsayımlarını teyit ederek uluslararası B2B görüşmelere doğru kapsamla hazırlanabilirsiniz.
TMT DealMakers’ın çalışma yaklaşımını inceleyin