Kısa cevap: kurala değil gerçek teslim planına bakın

EXW, FCA, FOB ve CIF seçimini etkileyen sorular, öncelikle malın hangi taşıma türüyle gideceği, satıcının hangi fiziksel noktada teslim yükümlülüğünü tamamladığı ve taşımanın kimin tarafından düzenlendiğiyle başlar. Incoterms® 2020'ye göre EXW ve FCA her türlü taşımada kullanılabilir; FOB ve CIF ise deniz/iç su yolu taşımacılığı için tasarlanmıştır. Dört kuralın aynı ürün için farklı fiyat oluşturması yalnız kâr değişikliği anlamına gelmez; masraf ve risk paylaşımı da değişir.

Bir satış sözleşmesinde “FOB Türkiye” veya “CIF Avrupa” gibi belirsiz ifadeler yeterli değildir. Gerçek yükleme limanı, belirlenmiş varış limanı veya FCA teslim noktası yazılı olmalıdır. Fiyat, ürün kodu, miktar, ambalaj ve teklif geçerliliği de aynı koşulla ilişkili olmalıdır. Incoterms ödeme yöntemini ve malın hukuki mülkiyet devrini tek başına düzenlemez.

EXW, FCA, FOB ve CIF görev matrisi

Temel Incoterms® 2020 karşılaştırması
AlanEXWFCAFOBCIF
Taşıma türüHer türlüHer türlüDeniz/iç suDeniz/iç su
İhracat gümrüğüAlıcıSatıcıSatıcıSatıcı
Satıcı teslimiBelirlenmiş yerde malı hazır ederTaşıyıcıya belirlenmiş noktadaYükleme limanında gemideYükleme limanında gemide
Risk geçişiHazır etme noktasındaTaşıyıcıya teslimdeGemi üzerindeGemi üzerinde
Ana deniz navlunuAlıcıAlıcıAlıcıSatıcı
Sigorta zorunluluğuKural gereği yokKural gereği yokKural gereği yokSatıcı için asgari kapsam yükümlülüğü

Bu tablo taşıma sözleşmesindeki tüm maliyet kalemlerini açıklamaz. Özellikle EXW'de alıcının ihracat formaliteleri bazı ülkelerde pratik güçlük doğurabilir. FCA, satıcının ihracat gümrüğünü yönetmesi ve taşıyıcıya belirli noktada teslim etmesi nedeniyle bazı işlemlerde daha uygun olabilir.

EXW seçerken ihracat gümrüğü ve yükleme sorusu

EXW — Ex Works kuralında satıcı malı belirlenen işyeri, depo veya yerde alıcının tasarrufuna hazır eder. Satıcı genel olarak yükü alıcının toplama aracına yüklemek veya ihracat gümrüklemesini gerçekleştirmek zorunda değildir. Bu durum, özellikle yabancı alıcının Türkiye'deki ihracat işlemlerini fiilen yürütemediği senaryolarda sorun yaratabilir. ICC Academy, EXW'nin uluslararası satışta beklenmeyen vergi ve gümrük komplikasyonları doğurabileceğine dikkat çeker.

Üretici “fabrikadan alınacak” düşüncesiyle EXW yazarken alıcının ihracat beyannamesini hangi hukuki kişiyle açacağını bilmiyorsa karar eksiktir. Yükleme sorumluluğu, sigorta, hasar riski ve taşıyıcıya fiilî teslim ayrı açıklanmalıdır. Bu nedenle ilk değerlendirmede FCA alternatifinin daha uygun olup olmadığı karşılaştırılabilir.

FCA taşıyıcı teslimi ve konteynerli yükte neden önemlidir?

FCA — Free Carrier, satıcının malı alıcının belirlediği taşıyıcıya veya kişiye, kararlaştırılan noktada teslim ettiği kuraldır. Satıcı ihracat gümrük formalitelerini üstlenir. Ancak teslimin satıcı işyerinde mi, terminalde mi gerçekleştiği yükleme görevini ve risk anını etkiler; bu yüzden yalnız “FCA Türkiye” yerine belirlenmiş nokta ayrıntılı yazılmalıdır.

Konteynerli yükte mallar genellikle gemiye çıkmadan önce terminal veya taşıyıcıya teslim edildiği için ICC, bazı deniz taşıma işlemlerinde FOB yerine FCA'nın değerlendirilmesini önerir. FCA ile satıcı riskinin taşıyıcı tesliminde geçmesi, alıcının ana navlun organizasyonunu genellikle daha açıklanabilir kılabilir. Ancak akreditif ve taşıma belgesi şartları gibi özel konular banka/lojistik ekipleriyle birlikte incelenmelidir.

FOB gemide teslimi neden her ihracata uygun değildir?

FOB — Free on Board, deniz veya iç su yolu taşımasında yükün belirtilmiş yükleme limanındaki gemiye teslim edilmesiyle ilgilidir. Satıcı ihracat formalitelerini yürütür ve malın gemi üzerinde teslimine kadar ilgili görevleri üstlenir; risk kural kapsamında bu noktada alıcıya geçer. Ana deniz navlunu alıcının sorumluluğundadır. Bu nedenle sadece fabrikanın kapısından karayoluyla alınan mala “FOB fabrika” yazmak doğru kural seçimi olmayabilir.

Taşıyıcının terminalde kabul ettiği konteyner yükü ile gemi üzerinde satıcı teslimi aynı an değildir. Üretici fiilî teslim noktasına göre FOB mu FCA mı seçileceğini değerlendirmelidir. FOB fiyatında liman ve yükleme maliyetinin kime ait olduğuna ilişkin taşıma sözleşmesiyle aynı gideri iki kere sayma riski de kontrol edilmelidir.

CIF navlun ve sigorta dahilken risk neden limanda geçer?

CIF — Cost Insurance and Freight kuralında satıcı malın belirtilmiş varış limanına deniz navlununu ve kuralın gerektirdiği sigortayı düzenler. Bununla birlikte risk varış limanında değil, yükleme limanında mal gemiye teslim edildiğinde alıcıya geçer. Dolayısıyla “satıcı navlunu ve sigortayı ödüyor, tüm taşıma riski varışa kadar satıcıda” yorumu yanlıştır. CIF yalnız deniz/iç su yolu taşıması için kullanılır.

ICC Incoterms® 2020'de CIF sigortasında varsayılan teminat düzeyi Institute Cargo Clauses (C) veya benzeri asgari düzeydir; CIP farklı ve genellikle daha yüksek varsayılan teminat gerektirir. Hassas, yüksek değerli veya özel ürün için ek sigorta istenebilir. Poliçe kapsamı, muafiyetler, sigortalanan değer ve lehtar gerçek işlemde uzmanla doğrulanmalıdır.

Kurgusal örnek: konteynerli ve dökme yük karşılaştırması

Türkiye'deki bir ambalaj üreticisinin paletli konteyner yükü, gemiye yüklenmeden önce liman terminalinde taşıyıcıya teslim ediliyor olsun. FOB yerine FCA terminal teslimi daha uygun olabilir. Aynı ihracatçı gemi üzerine doğrudan yüklenen dökme veya geleneksel yük satıyor olsaydı FOB düşünülebilirdi. Her iki örnekte de doğru liman, teknik yük bilgisi ve taşıma koşulu ayrı doğrulanmalıdır.

Eğitim amaçlı seçim tablosu
YükGerçek teslimÖn inceleme
Paletli konteynerGemi öncesi terminalFCA değerlendirmesi
Dökme gemi yüküGemi üzerinde yüklemeFOB veya CIF değerlendirmesi
Karayolu fabrika çıkışıÜretici deposuEXW/FCA görev farkı
Navlun + sigorta satıcıdaDeniz taşımasıCIF, risk yine gemide geçer

Bu örnek hiçbir alıcının gerçek teslim tercihi veya gerçekleşmiş satış verisi değildir. Her sözleşmede teslim kuralı, belirlenmiş yer ve ICC Incoterms® 2020 sürümü net olmalıdır.

Aynı ürün için farklı teslim fiyatını nasıl okuyalım?

Üretici EXW fiyatını açıklarken ürünün fabrika hazırlık maliyetini esas alabilir. FCA için ilgili ihracat formalitesi ve taşıyıcıya belirlenmiş yerde teslim masrafı; FOB için gemide teslimin gerektirdiği masraflar; CIF için ayrıca varış limanına deniz navlunu ve sigorta maliyeti hesaplanabilir. Bu kalemlerin tümünün otomatik her işlemde aynı tutarda çıkacağı varsayılmamalıdır.

Fiyatın kâr marjını karşılaştırmak için değişken ürün maliyeti, ambalaj, üretim lotu, iç nakliye, liman, bankacılık ve gerçek üstlenilen diğer giderler aynı temelde değerlendirilmelidir. Ana navlunu kimin ödediği ile riskin hangi noktada geçtiği ayrı matris olarak tutulur. Sadece rakamları yan yana koymak doğru ticari karşılaştırma değildir.

Alıcıya teslim kuralı seçimini nazikçe sormak

Subject: Clarification of delivery and freight arrangements

Hello, thank you for reviewing our [verified product family]. To prepare a comparable quotation, could you kindly confirm the intended transport mode, the named place or port of delivery, and whether your team will arrange the international carriage?

We can then review the appropriate EXW, FCA, FOB or CIF arrangement with the manufacturer and freight specialists, including the relevant insurance responsibilities.

We would be pleased to assess the options together. Thank you for your consideration.

Bu mesaj gerçek ürün ve ticari ilişki üzerinden uyarlanmalıdır. Alıcının kural seçimini otomatik kabul ederek üreticinin yerine fiyat, sigorta veya sevk sözü verilmez. İlgili belgelerin hazırlanma kabiliyeti ve yük tipi de doğrulanmalıdır.

Kural ve teslim yerini CRM ve teklif sürümüne bağlayın

QuoteID, ürün ve teknik sürüm, miktar, taşıma türü, Incoterms kuralı, sürüm, belirlenmiş teslim/yükleme/varış noktası, satıcının üstlendiği masraflar, ana navlun, sigorta ve risk geçiş noktası kaydedilmelidir. Alıcının EXW yerine CIF istemesi yalnız başlık değişikliği değildir; yeni fiyat ve görev dağılımı gerektirir.

V1 ve V2 teklif dosyaları ayrı saklanır. Forwarder kapsamı, sigorta poliçesi ve üretici onayı birbirinden ayrılır. Bir şirketin ürünle ilgilenmesi veya CIF teklifi istemesi gerçek siparişe ve tahsilata eşit değildir.

EXW, FCA, FOB ve CIF seçiminde konteyner teslimini ayrı ele alın

EXW, FCA, FOB ve CIF arasındaki seçim yalnız alıcıya hangi fiyatın düşük göründüğüne dayanmaz. Konteynerin terminalde taşıyıcıya teslim edildiği işlemde klasik gemiye yükleme yükümlülüğü bulunan FOB yerine FCA değerlendirilmesi gerekebilir.

AşamaKontrolUygulama
EXWİşyeri teslimiYükleme/ihracat yetkisini sorgula
FCABelirlenen yerde taşıyıcıya teslimTerminal ve taşıyıcı teyidi
FOBBelirlenen limanda gemide teslimDeniz taşıması
CIFNavlun/sigorta satıcıda, risk gemide devredilebilirSigorta ve liman teyidi

Kural ve adlandırılmış yer aynı teklif belgesinde yazılmalı, fiilî taşıma modeliyle tutarlı olmalıdır.

TMT DealMakers teslim şartı görüşmesinde nasıl konumlanır?

TMT DealMakers üreticinin ürünlerine uygun potansiyel ithalatçı ve distribütörleri araştırır; kurum faaliyetini doğrulamaya, nezaketli ilk iletişime ve gerçek yanıt/teklif görüşmelerinin koordinasyonuna odaklanır. Teslim kuralı ve gerçek navlun hesabı ilgili üretici, lojistik ve finans uzmanlarınca onaylanmalıdır.

Kamusal modelde ön ücret veya aylık hizmet bedeli yoktur; gerçekleşmiş satışta sözleşmeye bağlı başarı komisyonu bulunur. Ürün alıcı adayı veya fiyat senaryosu kesin satış değildir. TMT DealMakers çalışma modelini inceleyebilirsiniz.

EXW–FCA–FOB–CIF son seçim kontrol listesi

  • Taşıma deniz mi, karayolu mu, çok modlu mu?
  • Mal fiziksel olarak hangi noktada taşıyıcıya teslim ediliyor?
  • İhracat gümrüğünü hangi taraf yapabiliyor?
  • FOB/CIF için gemi üzerinde gerçek teslim mümkün mü?
  • Konteyner yükünde FCA daha uygun olabilir mi?
  • Risk geçişi ve ana navlunu ödeyen taraf ayrı mı?
  • CIF sigortası ve ek teminat ihtiyacı incelendi mi?
  • Gerçek liman/yer, kural sürümü ve teklif maliyeti yazılı mı?

İyi kural seçimi popüler ticari kısaltmayı kullanmak değil, gerçek yük ve tarafların yapabilecekleri görevlerle açık bir teslim modeli kurmaktır.

Kaynaklar ve güncellik kontrolü

Bu rehber ICC Incoterms® 2020, resmî lojistik kurumu ve taşıyıcı açıklamaları temel alınarak hazırlanmıştır. Taşıma tarifeleri, gümrük kuralları, sigorta poliçesi ve ülke bazlı ithalat yetkileri değişebilir. Gerçek işlem ve yayından önce canlı kaynağın güncelliği ile yetkili forwarder, banka, finans ve hukuk görüşü kontrol edilmelidir.

Ürün ve alıcıyla doğru teslim şartını birlikte değerlendirelim

Güvenilir B2B süreçte ürünün gerçek kullanımını, alıcı rolünü, fiyat ve lojistik sorumluluğunu kaynaklı verilerle eşleştirin.

TMT DealMakers çalışma modelini inceleyin