Kısa cevap: proforma tekliftir, ticari fatura gerçekleşen işlemi belgeler

Proforma fatura ile ticari faturanın işlev farkı, belgenin hangi aşamada ve hangi amaçla hazırlandığıyla ilgilidir. Proforma, ürün ve fiyat şartlarını değerlendirmek için fatura biçiminde sunulan bir tekliftir; ithalat izni, banka veya ön sevkiyat hazırlığı için kullanılabilir. Ticari fatura ise fiilî ticari sevkiyatın satıcı, alıcı, mal ve bedel bilgilerini gösteren temel belgedir. Belge adları benzer olsa da aynı hukuki ve muhasebesel sonucu her zaman doğurmazlar.

International Trade Administration'ın proforma açıklaması, bunu fatura biçiminde bir fiyat teklifi olarak tanımlar. Common Export Documents rehberi ise ticari faturayı alıcıyla satıcı arasındaki mal ve ödenecek bedelin temel kaydı olarak ele alır.

Ayrım: Proforma gönderildi ≠ alıcı kabul etti ≠ mal sevk edildi ≠ ödeme tahsil edildi. CRM ve muhasebe kayıtlarında bu aşamalar birleştirilmemelidir.

İki belgenin işlev ve zamanlamasını karşılaştırın

KonuProforma faturaTicari fatura
Ana amaçTeklif, ön değerlendirme ve hazırlıkGerçek satış/sevkiyatın ticari bedeli
Hazırlanma evresiÜrün ve şartlar görüşülürkenGerçek işlem ve sevkiyat belgelendirilirken
Ürün ve fiyatÖngörülen veya teklif edilen kapsamİşleme konu gerçek kapsam
Kullanımİthalatçı/banka ön işlemleri olabilirGümrük kıymeti ve ticari kayıt
RevizyonŞartlar karşılıklı değerlendirilirHata veya değişiklikte resmî düzeltme usulü gerekir
Sipariş kanıtıTek başına kesin kabul değilTek başına tahsilat garantisi değil

Ticari faturanın ne zaman kesileceği ve vergisel muhasebe sonucu, işlemin niteliği ve yürürlükteki ülke mevzuatına göre değerlendirilir. Yalnız İngilizce belge başlığından Türkiye'deki elektronik fatura düzenini veya yabancı ülke hukuki sonucunu çıkarmayın.

Proformada hangi alanlar yer alabilir?

Proforma, üreticinin mevcut ürün ve kapasitesine dayanmalıdır. Ürün kodu, miktar, birim ve toplam fiyat, para birimi, ambalaj, tahmini ağırlık/ölçü, ödeme şekli, Incoterms® kuralı ve belirlenmiş teslim yeri, tahmini sevk tarihi ve teklif geçerliliği açıkça yazılabilir. İlgili iç satış, lojistik ve kalite ekipleri onay vermemişse bu bilgiler kesin vaat değildir.

ITA'nın proforma kontrol listesi ayrıca satıcı ve alıcı adları/adresleri, alıcı referansı, indirim ve şartların belirtilmesini önerir. Henüz alıcı tüzel kişisi belli değilse yanlış bir marka veya şubeyi fatura alıcısı gibi kaydetmeyin.

Numune ile seri üretim fiyatının aynı olacağı varsayılmaz. Pilot miktar için geçerli maliyet, özel kalıp/test veya ambalaj gereksinimi varsa bunlar ön teklif kapsamına ayrıca alınmalıdır. Ticari görüşme dosyası güncel sürüm numarası taşımalıdır.

Ticari fatura hazırlanırken değişen kontrol seviyesi

Ticari fatura gerçek işlemdeki satıcı ve alıcı kimliği, malın kodu ve açıklaması, fiilî miktar, birim/toplam bedel, para birimi ve ticari koşullarla tutarlı olmalıdır. Hedef ülke veya ürün, ek bilgiler ve belirli belge dili şartı arayabilir. Bu nedenle tek evrensel fatura şablonu tüm ülkelere otomatik uygun değildir.

Örneğin proformada 1.000 adet düşünülen mal, alıcının nihai kabulü ve üretim teyidi sonrası 800 adet sevk edilmiş olabilir. Ticari faturada fiilî işlemin gerçek kapsamı gösterilmeli; proforma 1.000 adedi sessizce ticari faturaya kopyalanmamalıdır. Kısmi sevkiyat birden çok fatura veya sevk belgesi doğurabilir; somut işlem muhasebe ve gümrük uzmanıyla değerlendirilir.

Ticari fatura gümrük kıymeti değerlendirmesinde önemli kaynak olsa da yalnız faturada yazan tutarın her durumda bağlayıcı gümrük kıymeti olduğu varsayılmaz. İlgili gümrük kıymeti kuralları, diğer eklemeler veya indirimler ayrıca incelenebilir.

Ticari fatura, çeki listesi ve taşıma belgesi birlikte okunmalı

Satıcı/shipper, alıcı/consignee, ürün açıklaması, miktar, paket sayısı, net/brüt ağırlık, sevk noktaları ve işlem referansları belge setinde tutarlı olmalıdır. Bu tarafların hukuki rolleri farklı olabilir; fatura alıcısı ile taşıma belgesindeki consignee farklıysa nedenini açıklayan gerçek işlem kaydı bulunmalıdır.

KontrolBelge eşleşmesiUyarı
Ürün ve modelProforma, PO, ticari fatura, packing listYanlış teknik revizyon
AdetOnaylı sipariş ve fiilî yüklemeKısmi sevkiyatı tam sipariş saymak
Para birimi/fiyatTicari teklif ve faturaOnaysız fiyat değişimi
Paketler ve ağırlıkÇeki listesi, taşıma talimatıGerçek tartım ile fark
TaraflarSatıcı, buyer, consignee kayıtlarıKarışmış grup şirketleri
Teslim ve taşımaIncoterms, taşıma belgesiYanlış liman veya terminal

Kurgusal proforma–ticari fatura senaryosu

Hayalî bir üretici 200 adet makine komponenti için birim 50 USD'den 10.000 USD proforma teklif sunsun. Alıcı önce numune ve teknik inceleme istesin; sonra 150 adetlik ilk parti üzerinde yazılı mutabakata varılsın. Aynı birim fiyat ve ürün koşullarının geçerli olduğu varsayımıyla ilk parti bedeli 7.500 USD olabilir. Ancak gerçek ticari fatura, onaylı ürün/miktar ve fiilî sevkiyat koşullarına dayanmalıdır.

Bu örnekte kalan 50 adet otomatik ikinci sipariş veya kesin teslim değildir. Proforma, ilk teklif niyetini; sipariş ve ticari fatura ise oluşan işlemin ilgili aşamalarını anlatır. Sevkiyat veya ödeme gerçekleştiğini gösteren ayrı belge olmadan “tahsil edildi” denmez.

Örnekler gerçek TMT DealMakers müşterisi, sipariş veya ihracat kaydı değildir. Amacı yanlış fatura kopyalama ve erken satış raporlamasını önlemektir.

Üretici, alıcı ve lojistik hangi bilgiyi doğrular?

Üretici gerçek mal, kapasite, fiyat, paketleme ve sevk hazırlığını; alıcı kendisine ait tüzel kişi, satın alma ve ithalat beklentilerini; lojistik/taşıyıcı gerçek yükleme, rota ve taşıma bilgilerini doğrular. Gümrük müşaviri ve mali işler ise kendi görev alanlarındaki sınıflandırma, işlem ve fatura koşullarını kontrol eder.

Bir aracı firma alıcıya ürün tanıtabilir veya belgeyi iletebilir, ancak sözleşmeyle yetki verilmemişse üretici adına bağlayıcı fiyatı, fatura düzenini veya imza yetkisini kendi kendine üstlenmez. Teknik belgeyi gönderen kişinin gerçek şirket ilişkisi açık olmalıdır.

Üretici–alıcı arasındaki hukuki kabul, yalnız bir proformanın düzenlenmesinden farklıdır. Bir taraf “please send proforma” dediğinde, bunu kesin siparişle karıştırmadan teklif şartlarını netleştirin.

Yanlış alıcı eşleşmesi belge hatasına nasıl dönüşür?

Hayalî Firma A bir B2B dizininde benzer sektör adıyla görünsün, fakat gerçek ürün/ithalat rolü bilinmesin. Firma yalnız adaydır; ticari fatura düzenlenecek kesin müşteri değildir. Firma A'nın grup şirketinin unvanı veya başka ülke şubesi kopyalanırsa daha sonra taşıma ve tahsilat uyuşmazlığı doğabilir.

Hayalî Firma B ise gerçek ürün kodu, miktar ve teslim yerini yazılı teyit edip onaylı fiyat üzerinden PO gönderiyor olsun. Bu durumda üretici sözleşme ve işlem koşulunu kontrol ederek ticari fatura hazırlama aşamasına geçebilir; bunun da otomatik tahsilat anlamına gelmediğini korur.

Aday kaydı, gerçek alıcı yanıtı ve kabul edilmiş sipariş ayrı CRM aşamalarıdır. Kaynağı olmayan şirket bilgisiyle kesin sevkiyat belgesi hazırlamamak, iki tarafın güvenini korur.

Sevkiyattan önce altı karar noktası

  1. Gerçek satıcı ve alıcı tüzel kişileri doğru mu?
  2. Proformadaki hangi ürün, revizyon ve miktar karşılıklı kabul edildi?
  3. Üretim, ödeme, fiyat ve teslim koşulları yetkili ekipten onaylı mı?
  4. Çeki listesi ile gerçek yükleme, koli ve ağırlık bilgileri tutarlı mı?
  5. Taşıma belgesindeki consignee/liman bilgisi ticari kayıtla açıklanabiliyor mu?
  6. Gümrük ve hedef ülke belgeleri için güncel yetkili kontrolü tamam mı?

Bir cevap belirsizse “evrak tamam” yazmak yerine sorumlu ve beklenen belgeyi işaretleyin. Kimi ürünlerde özel sertifika veya izin gerekebilir; tek liste bütün işlemlerin hukuki yükümlülüklerini kapsamaz.

Alıcıya nazik belge kapsamı teyit mesajı

Subject: Confirmation of commercial invoice details for [real order reference]

Dear [Purchasing / Import Team],

Before finalising the commercial invoice for [verified order reference], could you kindly confirm the legal buyer details, product specifications, quantities and named delivery destination?

We would be pleased to align the invoice, packing list and transport instructions with the agreed shipment scope.

Thank you for your time and cooperation.

Kind regards,
[Real sender and company]

Bu metin yalnız gerçek sipariş veya karşılıklı sevkiyat hazırlığı varsa kullanılır. İlk tanışmadaki firmaya mevcut siparişi varmış gibi yazmayın. Eksik bilgi varsa uygun bir yönlendirme sorusuyla başlayın.

Proforma ve ticari fatura: aynı alan neden farklı zamanda teyit edilir?

Proforma fatura alıcıya ticari koşulları sunmak için kullanılabilir; ticari faturanın düzenlenmesi ise gerçek işlemin koşullarıyla ilişkili ayrı bir aşamadır. Kurgusal örnekte proformada 500 adet öngörülüp sevkiyat 480 adet yapılmışsa fark uygun işlem ve fatura kuralları içinde değerlendirilmelidir.

KontrolKanıtSonraki karar
ProformaTeklif amaçlı öngörülen miktarGeçerlilik ve müşteri onayı
SiparişKarşılıklı kabul edilen koşullarPO/sözleşme karşılaştırma
Ticari faturaGerçek işlem ve bedel bilgileriFinans ve gümrük kontrolü

Belgenin hukuki niteliği işlem, ülke ve sözleşme bağlamına göre uzman incelemesi gerektirebilir.

TMT DealMakers'ın ticari sürece katkısının sınırı

TMT DealMakers, üreticinin ürününe uygun uluslararası ithalatçı ve distribütör adaylarını araştırmaya, kurumsal faaliyetleri değerlendirmeye, nazik kişiselleştirilmiş iletişim ve teklif/görüşme koordinasyonuna odaklanır. Gerçek satışın faturası, gümrük beyannamesi ve taşımadaki bağlayıcı belge sorumluluğu yetkili taraflardadır.

Ön ücret veya aylık bedel olmadan, gerçekleşmiş satışa bağlı sözleşmesel başarı komisyonu modeli kesin alıcı, işlem veya tahsilat garantisi değildir. Potansiyel firma listesi satış belgesi yerine geçmez.

Kaynaklar ve kontrol tarihi

Kaynak inceleme tarihi: 16 Kasım 2026. İşlem ve ülke şartları gerçek tarihte uzmanla yeniden doğrulanmalıdır.

Bu yazı mali, hukuki veya gümrük danışmanlığı değildir; örnek rakamlar gerçek ticari işlem kanıtı değildir.

Ürününüz için uluslararası ticari uygunluğu birlikte değerlendirelim

Ürün, kapasite ve hedef alıcı profilinize göre doğru B2B araştırma ve saygılı iletişim kapsamını karşılıklı değerlendirebiliriz.

TMT DealMakers yaklaşımını inceleyin