
Mal mukabili satışta hangi risk ölçülmeli?
Mal mukabili satışta alıcı riski nasıl yönetilir? Öncelikle satış tutarı yerine tahsil edilmemiş toplam alacak ve yaklaşan yeni sevkiyat yükünü değerlendirin. Open account biçiminde ürün gönderilir ve alıcı vade tarihinde öder. Bu, alıcı için işletme sermayesi avantajı yaratabilir ancak ihracatçı açısından tahsilat ve likidite riskini artırır. Kredi limiti, vade ve nakit akışı kararı üreticinin finans ekibi tarafından açıkça onaylanmalıdır.
International Trade Administration — Trade Finance Guide mal mukabili alacakların ihracatçı için önemli ödeme riski taşıdığını, alacak sigortası ve uygun finansman araçlarıyla riskin azaltılabileceğini açıklar. Sigorta başvurusu veya olumlu alıcı görüşmesi, tek başına tahsilat garantisi değildir.
1. Alıcı bazında altı kayıt bir arada olmalı
| Kayıt | Doğru veri | Hatalı yorum |
|---|---|---|
| Alıcı kimliği | Yasal unvan, kayıt, gerçek borçlu şirket | Alan adı var, kredi güvenilirliği de var |
| Geçmiş borç | Fatura, bakiye, vade, gecikme | Önceki faturalar kesin ödendi |
| Yeni sipariş | Onaylı PO, miktar ve tutar | Genel ürün ilgisi yeni satış demek |
| İç kredi limiti | Finansın onayladığı açık risk üst sınırı | Tek sevkiyat limit altıysa toplam risk de uygun |
| Güvence | Onaylı sigorta limiti, banka teminatı ve koşullar | Başvuru yapıldıysa bütün faturalar sigortalı |
| Sonraki aksiyon | Sorumlu, kanıt, tarih ve sevk kararı | Yanıt yoksa otomatik yeniden sevk |
2. Toplam açık riskin hesaplanması
Basit iç kontrol yaklaşımı şöyledir: mevcut tahsil edilmemiş fatura bakiyesi + yeni sevk edilmesi planlanan vadeli tutar − gerçekten tahsil edilmiş/riski azaltan geçerli ödeme. Ancak teminatın hangi kısmının hesaba ne ölçüde düşüleceğini finans ekibi ve gerçek poliçe koşulları belirler. Aynı açık riski iki kez saymayın.
Örneğin alıcıda 9.000 USD açık fatura, 6.000 USD yeni vadeli sipariş ve 12.000 USD iç kredi limiti olsun. Yeni sevk sonrası 15.000 USD açık risk doğar; örnek limit 3.000 USD aşılır. Bu rakamlar tamamen kurgusaldır, piyasa limiti veya gerçek müşteriye ait değildir. Yeni 6.000 USD'lik satış, otomatik sevk izni anlamına gelmez.
3. Limit aşılıyorsa işbirlikçi çözüm seçenekleri
| Seçenek | Üretici için fayda | Koşul |
|---|---|---|
| Eski bakiyenin tahsili | Açık risk gerçekten azalır | Banka hesabına giren tutar doğrulanmalı |
| Kısmi peşinat | Yeni sipariş riskini azaltabilir | Kesin nakit girişi ve bakiye vadesi yazılı olmalı |
| Sevkiyatın bölünmesi | Açık maruziyeti kademelendirebilir | Yeni navlun ve ürün maliyeti hesaplanmalı |
| Alacak sigortası | Poliçe kapsamındaki belirli riski sınırlayabilir | Gerçek alıcı limiti, vade ve sevkiyat uygunluğu |
| Banka güvencesi | Belirli ödeme riskini azaltabilir | Bankanın taahhüdü, belge ve şartlar incelenmeli |
Alıcıya “ödemeden sevk etmeyiz” diye iletişim baskısı kurmak yerine açık faturanın durumunu ve çözüm seçeneklerini profesyonel biçimde değerlendirin. Bununla birlikte yazılı risk kriteri aşılmışsa yeni sevkiyat kararı finans onayı olmadan verilmemelidir.
4. Vade politikası ve tahsilat takvimi
30, 60 veya 90 gün gibi vadeler ticari sözleşmelerde görülebilir; bunlar evrensel hukuki zorunluluk değildir. Vadenin hangi tarihten başladığı, fatura veya teslim belgesine bağlanıp bağlanmadığı ve farklı ürün partilerinin hangi gün ödeneceği yazılmalıdır. Vade dolmadan önce hesap mutabakatı yapmak faydalı olabilir; ancak gereksiz veya izinsiz toplu mesajlaşma yerine mevcut alıcıyla kararlaştırılmış kurumsal kanal kullanılmalıdır.
| Kontrol | İlgili belge | Görev |
|---|---|---|
| İlk sevk öncesi | PO, kredi kararı, ödeme şekli | Limit ve ülke/banka riskini onayla |
| Fatura düzenlendi | Fatura, taşıma/teslim | Alacak ve vade kaydını aç |
| Vade yaklaşıyor | Mutabakat ve önceki banka tahsilatları | Alıcı finans ekibiyle uygun teyit |
| Vade geçti | Gerçek gecikme ve ihtilaf nedeni | Finans, sigorta ve hukuk bildirimlerini kontrol et |
5. Alacak sigortasıyla limit yönetimi
Türk Eximbank — Kısa Vadeli Alacak Sigortası belirli alıcı ve ülke risklerinin poliçe ve limit şartları dahilinde sigortalanabileceğini anlatır. Gerçek alıcı limiti, tahsilat vadesi, bildirim yükümlülüğü ve istisnalar kontrol edilmeden “tüm alacağımız güvencede” ifadesi kullanılmamalıdır. Alacak sigortası taşıma sırasında fiziksel hasar sigortasıyla aynı şey değildir.
Poliçenin kapsamı dışındaki bir ürün, alıcı, süre veya ticari anlaşmazlık nedeniyle ödeme reddedilebilir; sigorta bulunduğu için yeni sevkiyatları sınırsız büyütmeyin. Finans, poliçe şartlarıyla iç risk limitini beraber değerlendirmelidir.
6. Alıcıyla kurulacak örnek iletişim
Dear Accounts Payable Team, we are reviewing our open account balance before confirming the next shipment. Could you kindly help us reconcile the outstanding invoice amounts and expected payment dates? We would be pleased to explore an arrangement that works for both teams once the balances are confirmed. Thank you for your cooperation.
Bu mesaj yalnız gerçek ticari ilişki ve açık alacak bulunduğunda kullanılabilir. Şirketin borcu, vade ve iletişim yetkisi doğrulanmadan sahte hatırlatma veya tehdit oluşturulmamalıdır.

7. CRM'de nakit ve ticari statü ayrı izlenmeli
Ürün adayı, RFQ, teklif ve gerçek sipariş için satış akışı; fatura, sevkiyat, açık bakiye, risk limiti, bankaya giren ödeme ve kalan vade için finans akışı ayrı alanlar taşımalıdır. Tek şirketin iki ayrı PO'su olabilir; şirket bazlı açık bakiye bunların toplamını görmeli, fakat her faturanın vadesi de tek tek korunmalıdır.
“Alıcı ödeyeceğini söyledi” kaydı ödeme dekontu değildir. Yeni siparişin büyüklüğü, eski borcun kapatılmasını gereksiz kılmaz.
8. Risk kontrol listesi
- Yasal alıcı ve bankacılık karşı tarafı doğrulandı mı?
- Eski ve yeni vadeli tutarlar toplam açık risk olarak hesaplandı mı?
- Finansın kredi limiti ve gerekçesi yazılı mı?
- Sigorta/teminat varsa alıcı, tutar ve sevkiyatı kapsıyor mu?
- Ödeme ve teslim tarihlerinin hangi olaydan başladığı açık mı?
- Gecikme hâlinde yeni sevkiyat ve bildirim sorumlusu belli mi?
- Ödenen tutar gerçek banka kaydıyla kapatıldı mı?
Mal mukabili alıcı limitinde mevcut bakiye ile yeni sevkiyatı birlikte hesaplayın
Mal mukabili satışta alıcı bazında risk değerlendirmesi yalnız yeni siparişin tutarına bakmamalıdır. Kurgusal olarak alıcının 35.000 EUR vadesi gelmemiş açık bakiyesi ve 20.000 EUR yeni siparişi varsa sevkiyat öncesi toplam potansiyel açık risk 55.000 EUR olabilir; onaylı limit 45.000 EUR ise 10.000 EUR’luk fark için peşinat, azaltılmış sevk, ek güvence veya limit revizyonu değerlendirilir.
| Alan | Örnek / kanıt | Karar |
|---|---|---|
| Mevcut alacak | 35.000 EUR | Banka ve cari hesap teyidi |
| Yeni sevkiyat | 20.000 EUR | Sipariş ve teslim kontrolü |
| Toplam potansiyel risk | 55.000 EUR | Finans hesaplaması |
| Onaylı limit | 45.000 EUR | 10.000 EUR limit aşımı için karar |
Sayılar kurgusaldır; sigorta teminat limiti ile iç ticari kredi limitinin aynı kavram olmadığı ve teminat istisnaları ayrıca kontrol edilmelidir.
TMT DealMakers'ın işbirliği sınırı
TMT DealMakers üretici ürünlerine uygun olabilecek uluslararası ithalatçı ve distribütörleri araştırarak nazik ticari tanışma ve müzakere koordinasyonu yürütür. Banka, kredi sigortacısı veya tahsilat garantörü değildir. TMT DealMakers'ın B2B yaklaşımını inceleyin.
Kaynaklar ve doğrulama
- International Trade Administration — Trade Finance Guide
- International Trade Administration — Open Account
- Türk Eximbank — Kısa Vadeli Alacak Sigortası
Kaynak incelemesi: 16 Kasım 2026. Rakamlar ve örnek alıcı hayalîdir. Kredi/finans/sigorta şartları gerçek sözleşme ve poliçe üzerinden incelenir.
Hedef alıcınızı birlikte değerlendirelim
Ürününüzün kullanım alanı, hedef ülke ve olası alıcı profili üzerinden uygulanabilir araştırma kapsamını görüşebilirsiniz. Araştırma, satın alma veya satış garantisi değildir.
TMT DealMakers ana sayfasını inceleyin