Mal mukabili ihracat riskleri neden önemlidir?
Mal mukabili ihracat riskleri, malın henüz bedeli tahsil edilmeden alıcıya gönderilmesi nedeniyle ortaya çıkar. Open account olarak adlandırılan bu modelde ithalatçı, sözleşmede belirlenen tarihte ödeme yapar; örneğin 30, 60 veya 90 günlük vadeler uluslararası ticarette görülebilir. Ancak bu gün sayıları yasal evrensel zorunluluk değildir, tarafların ticari mutabakatına bağlıdır.
International Trade Administration — Trade Finance Guide, open account'un alıcı açısından nakit akışı avantajı; ihracatçı açısından ise yüksek tahsilat riski yarattığını açıklar. Malın teslim edilmiş olması, bankanın otomatik ödeme garantisi verdiği anlamına gelmez.
1. Beş farklı riski ayrı kontrol edin
| Risk | Belirti | Kontrol yöntemi |
|---|---|---|
| Alıcı kredi riski | Likidite sıkışıklığı, ödeme gecikmesi | Bağımsız alıcı incelemesi ve uygun kredi limiti |
| Ülke/transfer riski | Döviz transfer sınırlaması veya politik olay | Ülke risk analizi, bankacılık ve sigorta değerlendirmesi |
| Sözleşme uyuşmazlığı | Kalite, miktar, teslim veya fiyat itirazı | Teknik kabul, fatura, teslim ve yazılı şartların eşleştirilmesi |
| Kur/vade riski | Maliyet/gelir dövizlerinin değişmesi | Vade ve para birimi bazlı finansal senaryo |
| Sahte veya yanlış karşı taraf | Şirket/ödeme hesabı uyuşmazlığı | Resmî firma kaydı ve bağımsız kanal doğrulaması |
Her şirketin web sitesinin olması ödeme kapasitesini ispatlamaz. Ticari sicil, ürün faaliyeti ve kredi değerlendirmesi farklı kontrol alanlarıdır. Sigorta poliçesi veya banka teminatı da bütün anlaşmazlık ve ticari zararları koşulsuz karşılamaz.
2. Alıcı kimliğini hangi kanıtlarla araştırın?
- Yasal unvan, ticaret sicili, adres ve sözleşmeyi imzalayan tüzel kişiliği doğrulayın.
- Ürün portföyü ve satın alma rolünün üreticinin ürününe gerçekten uyduğunu kontrol edin.
- İlk ticari referans/ödeme geçmişi varsa ilgili belgenin güncelliğini ve kapsamını inceleyin.
- Finans veya kredi uzmanı aracılığıyla bağımsız rapor/limit değerlendirmesi yapın.
- Ödeme yapacak banka hesabını ve şirket adıyla ilişkiyi bağımsız kurumsal kanalda teyit edin.
- Yeni bir alıcıya yüksek vadeli limit vermeden önce üreticinin nakit dayanıklılığını hesaplayın.
Türk Eximbank — Kısa Vadeli Alacak Sigortası, alıcı kredibilitesi için ticari/enformasyon raporları ve şirket bazlı sigorta limiti incelemesini açıklar. Her şirketin otomatik sigortalanacağı veya bir talep oluşturmanın limitin onaylandığı anlamına geldiği söylenemez.
3. Limit ve vade nasıl birlikte belirlenir?
Bir alıcı için tahsil edilmemiş eski fatura bakiyesi, yeni sevkiyat tutarı ve gelecek vadelere ait açık risk toplamı incelenmelidir. Tek bir faturanın limit altında kalması, toplam açık hesap riskinin limit içinde bulunduğunu garanti etmez. Üretici finans birimi müşteri bazında açık bakiye, henüz tahsil edilmemiş sevkiyatlar, vade tarihi, sigorta/teminat kapsamı ve risk limiti bilgilerini birlikte görmelidir.
| Kurgusal işlem | USD | Durum |
|---|---|---|
| Önceki tahsil edilmemiş fatura | 8.000 | Vadesine 10 gün kaldı |
| Yeni sevkiyat isteği | 7.000 | Henüz sevk edilmedi |
| Toplam potansiyel açık risk | 15.000 | Finansın değerlendirmesi gerekiyor |
| Örnek iç risk limiti | 12.000 | 3.000 USD aşım varsayımı |
Bütün tutarlar tamamen kurgusaldır ve piyasa kredisi veya sigorta teklifi değildir. Risk limiti 12.000 USD kabul edilmişse önceki borç 8.000 USD kaldığı durumda yeni 7.000 USD sevk doğrudan onaylanmamalıdır. Tahsilat, kısmi peşinat, teminat veya limit revizyonu yetkili finans ekibince değerlendirilir.
4. Alacak sigortası neyi karşılayabilir?
Türk Eximbank kısa vadeli alacak sigortası, poliçe kapsamındaki ülke ve alıcılara yapılan belirli vadeli sevkiyatlarda ticari ve politik risklere karşı limitli teminat sağlayabilir. Eximbank'ın ürün sayfası, alıcı limiti, vade, ülke ve ödeme şekli koşullarını açıklar. Risk arttıkça prim ve kapsam koşulları farklılaşabilir.
Önemli: Poliçe varsa bütün faturaların tamamı otomatik güvence altında değildir. Alıcıya tahsis edilmiş limit, sevkiyatın tarih ve vade uygunluğu, özel istisnalar, ihtilaflar, bildirim yükümlülükleri ve prim koşulları incelenmelidir. Sigorta sözleşmesinin yürürlükte olması, alıcı borcunun kesin tahsil edildiği anlamına gelmez.
5. Kurgusal gecikme örneği: risk büyümeden karar verin
Üretici, yabancı Firma A'ya 60 gün vadeli mal mukabili satış yapmış olsun. Vade doldu ve ödeme gelmedi. Satıcı önce sözleşme/PO, fatura ve teslim belgelerini kontrol eder; alıcıya nazik, yazılı şekilde ödemenin durumunu sorar. Alıcı miktar uyuşmazlığı ileri sürerse gerçek sevkiyat ve kabul belgeleri gözden geçirilir. Teknik bir banka gecikmesi varsa banka kanıtı istenir.
Uyuşmazlık çözülmeden aynı alıcıya otomatik yeni sevkiyat açılmaz; finans, kredi limiti ve varsa sigorta bildirim koşullarını derhal değerlendirir. Bu tamamen örnek risk kontrolüdür, gerçek müşteri veya alacak ilişkisi değildir.

6. İlk sevkiyat öncesi risk kararı matrisi
| Durum | Karar | Kontrol sahibi |
|---|---|---|
| Şirket kimliği veya PO belirsiz | Sevk öncesi doğrulamayı tamamla | Satış ve hukuk |
| İlk alıcı, kredi geçmişi yok | Peşin/uygun banka güvencesi ve sınırlı vade değerlendir | Finans/banka |
| Onaylı kredi/teminat mevcut | Açık bakiyeyi toplam limit ile karşılaştır | Finans |
| Ödeme gecikti | Uyuşmazlığı araştır, sigorta ve yeni sevk politikasını kontrol et | Finans/ticari yönetim |
| Kalite veya eksik mal ihtilafı var | Bağımsız teknik/teslim kanıtını incele | Kalite, lojistik, hukuk |
7. CRM ve tahsilat takibi
Her alıcı için şirket unvanı, ürün uygunluğu, sözleşme, RFQ, gerçek PO, sevk, fatura, vade, kısmi tahsilat, banka kanıtı, açık bakiye ve sonraki eylem ayrı saklanmalıdır. “Alıcı olumlu konuştu” statüsüyle “ödeme bankada gerçekleşti” statüsü birleştirilmemelidir. Gecikme nedenini kaydetmeden otomatik çok sayıda tahsilat mesajı gönderilmemelidir.
8. Son kontrol listesi
- Alıcı gerçek şirket, yetkili imza ve ticari rol olarak doğrulandı mı?
- Mal mukabili vade, miktar, para birimi ve teslim şartı yazılı mı?
- Toplam açık bakiye ve yeni sevkiyat birlikte limite bakılarak değerlendirildi mi?
- Sigorta/teminat varsa ilgili alıcı ve sevkiyat şartlarını kapsıyor mu?
- Ödeme gecikmesi ve uyuşmazlık için sorumlu ve bildirim takvimi var mı?
- Yeni sevkiyat durdurma/revizyon kararı finans yetkilisinde mi?
Mal mukabilinde satış büyümeden kredi limitini ölçün
Mal mukabili ihracat üreticiye açık alacak doğurabilir. İlk siparişte uygun görünen firma için bile ödeme vadesi, toplam açık risk, ülke koşulu ve alacak sigortasının kapsamı ayrı değerlendirilmeli; gecikme halinde yeni sevk otomatik devam etmemelidir.
| Alan | Kontrol | Uygulama |
|---|---|---|
| Alıcı kimliği | Resmî ve faaliyet doğrulama | Bağımsız kaynak |
| Limit | Toplam açık alacak ve yeni sipariş | Finans onayı |
| Vade | Fatura, teslim ve ödeme tarihi | Takip |
| Gecikme | Risk ve iletişim | Yeni sevk kararı |
Alacak sigortasının istisna ve bildirim şartları poliçeye göre ayrıca incelenmelidir.
TMT DealMakers'ın ticari rolü
TMT DealMakers üreticilerin potansiyel ithalatçı ve distribütörlerini ürün uyumuna göre araştırıp profesyonel iletişimi koordine eder. Alıcı kredi riskini sigortaladığı veya tahsilat garantisi verdiği varsayılmamalıdır. TMT DealMakers'ın iş geliştirme yaklaşımını inceleyin.
Kaynaklar ve kontrol sınırı
- International Trade Administration — Open Account
- Türk Eximbank — Kısa Vadeli Alacak Sigortası
- International Trade Administration — Payment Problems
Kaynak kontrolü: 16 Kasım 2026. Limitler ve fatura tutarları kurgusaldır; gerçek sigorta poliçesi ve finansal kararlar yetkili uzmanlarca değerlendirilmelidir.
Hedef alıcınızı birlikte değerlendirelim
Ürününüzün kullanım alanı, hedef ülke ve olası alıcı profili üzerinden uygulanabilir araştırma kapsamını görüşebilirsiniz. Araştırma, satın alma veya satış garantisi değildir.
TMT DealMakers ana sayfasını inceleyin