Mal mukabili ihracat riskleri neden önemlidir?

Mal mukabili ihracat riskleri, malın henüz bedeli tahsil edilmeden alıcıya gönderilmesi nedeniyle ortaya çıkar. Open account olarak adlandırılan bu modelde ithalatçı, sözleşmede belirlenen tarihte ödeme yapar; örneğin 30, 60 veya 90 günlük vadeler uluslararası ticarette görülebilir. Ancak bu gün sayıları yasal evrensel zorunluluk değildir, tarafların ticari mutabakatına bağlıdır.

International Trade Administration — Trade Finance Guide, open account'un alıcı açısından nakit akışı avantajı; ihracatçı açısından ise yüksek tahsilat riski yarattığını açıklar. Malın teslim edilmiş olması, bankanın otomatik ödeme garantisi verdiği anlamına gelmez.

1. Beş farklı riski ayrı kontrol edin

RiskBelirtiKontrol yöntemi
Alıcı kredi riskiLikidite sıkışıklığı, ödeme gecikmesiBağımsız alıcı incelemesi ve uygun kredi limiti
Ülke/transfer riskiDöviz transfer sınırlaması veya politik olayÜlke risk analizi, bankacılık ve sigorta değerlendirmesi
Sözleşme uyuşmazlığıKalite, miktar, teslim veya fiyat itirazıTeknik kabul, fatura, teslim ve yazılı şartların eşleştirilmesi
Kur/vade riskiMaliyet/gelir dövizlerinin değişmesiVade ve para birimi bazlı finansal senaryo
Sahte veya yanlış karşı tarafŞirket/ödeme hesabı uyuşmazlığıResmî firma kaydı ve bağımsız kanal doğrulaması

Her şirketin web sitesinin olması ödeme kapasitesini ispatlamaz. Ticari sicil, ürün faaliyeti ve kredi değerlendirmesi farklı kontrol alanlarıdır. Sigorta poliçesi veya banka teminatı da bütün anlaşmazlık ve ticari zararları koşulsuz karşılamaz.

2. Alıcı kimliğini hangi kanıtlarla araştırın?

  1. Yasal unvan, ticaret sicili, adres ve sözleşmeyi imzalayan tüzel kişiliği doğrulayın.
  2. Ürün portföyü ve satın alma rolünün üreticinin ürününe gerçekten uyduğunu kontrol edin.
  3. İlk ticari referans/ödeme geçmişi varsa ilgili belgenin güncelliğini ve kapsamını inceleyin.
  4. Finans veya kredi uzmanı aracılığıyla bağımsız rapor/limit değerlendirmesi yapın.
  5. Ödeme yapacak banka hesabını ve şirket adıyla ilişkiyi bağımsız kurumsal kanalda teyit edin.
  6. Yeni bir alıcıya yüksek vadeli limit vermeden önce üreticinin nakit dayanıklılığını hesaplayın.

Türk Eximbank — Kısa Vadeli Alacak Sigortası, alıcı kredibilitesi için ticari/enformasyon raporları ve şirket bazlı sigorta limiti incelemesini açıklar. Her şirketin otomatik sigortalanacağı veya bir talep oluşturmanın limitin onaylandığı anlamına geldiği söylenemez.

3. Limit ve vade nasıl birlikte belirlenir?

Bir alıcı için tahsil edilmemiş eski fatura bakiyesi, yeni sevkiyat tutarı ve gelecek vadelere ait açık risk toplamı incelenmelidir. Tek bir faturanın limit altında kalması, toplam açık hesap riskinin limit içinde bulunduğunu garanti etmez. Üretici finans birimi müşteri bazında açık bakiye, henüz tahsil edilmemiş sevkiyatlar, vade tarihi, sigorta/teminat kapsamı ve risk limiti bilgilerini birlikte görmelidir.

Kurgusal işlemUSDDurum
Önceki tahsil edilmemiş fatura8.000Vadesine 10 gün kaldı
Yeni sevkiyat isteği7.000Henüz sevk edilmedi
Toplam potansiyel açık risk15.000Finansın değerlendirmesi gerekiyor
Örnek iç risk limiti12.0003.000 USD aşım varsayımı

Bütün tutarlar tamamen kurgusaldır ve piyasa kredisi veya sigorta teklifi değildir. Risk limiti 12.000 USD kabul edilmişse önceki borç 8.000 USD kaldığı durumda yeni 7.000 USD sevk doğrudan onaylanmamalıdır. Tahsilat, kısmi peşinat, teminat veya limit revizyonu yetkili finans ekibince değerlendirilir.

4. Alacak sigortası neyi karşılayabilir?

Türk Eximbank kısa vadeli alacak sigortası, poliçe kapsamındaki ülke ve alıcılara yapılan belirli vadeli sevkiyatlarda ticari ve politik risklere karşı limitli teminat sağlayabilir. Eximbank'ın ürün sayfası, alıcı limiti, vade, ülke ve ödeme şekli koşullarını açıklar. Risk arttıkça prim ve kapsam koşulları farklılaşabilir.

Önemli: Poliçe varsa bütün faturaların tamamı otomatik güvence altında değildir. Alıcıya tahsis edilmiş limit, sevkiyatın tarih ve vade uygunluğu, özel istisnalar, ihtilaflar, bildirim yükümlülükleri ve prim koşulları incelenmelidir. Sigorta sözleşmesinin yürürlükte olması, alıcı borcunun kesin tahsil edildiği anlamına gelmez.

5. Kurgusal gecikme örneği: risk büyümeden karar verin

Üretici, yabancı Firma A'ya 60 gün vadeli mal mukabili satış yapmış olsun. Vade doldu ve ödeme gelmedi. Satıcı önce sözleşme/PO, fatura ve teslim belgelerini kontrol eder; alıcıya nazik, yazılı şekilde ödemenin durumunu sorar. Alıcı miktar uyuşmazlığı ileri sürerse gerçek sevkiyat ve kabul belgeleri gözden geçirilir. Teknik bir banka gecikmesi varsa banka kanıtı istenir.

Uyuşmazlık çözülmeden aynı alıcıya otomatik yeni sevkiyat açılmaz; finans, kredi limiti ve varsa sigorta bildirim koşullarını derhal değerlendirir. Bu tamamen örnek risk kontrolüdür, gerçek müşteri veya alacak ilişkisi değildir.

TMT DealMakers uluslararası alıcı araştırma ilerleme paneli
Firma keşfi ekranı; alıcının kredibilitesine veya tahsilata kanıt değildir.

6. İlk sevkiyat öncesi risk kararı matrisi

DurumKararKontrol sahibi
Şirket kimliği veya PO belirsizSevk öncesi doğrulamayı tamamlaSatış ve hukuk
İlk alıcı, kredi geçmişi yokPeşin/uygun banka güvencesi ve sınırlı vade değerlendirFinans/banka
Onaylı kredi/teminat mevcutAçık bakiyeyi toplam limit ile karşılaştırFinans
Ödeme geciktiUyuşmazlığı araştır, sigorta ve yeni sevk politikasını kontrol etFinans/ticari yönetim
Kalite veya eksik mal ihtilafı varBağımsız teknik/teslim kanıtını inceleKalite, lojistik, hukuk

7. CRM ve tahsilat takibi

Her alıcı için şirket unvanı, ürün uygunluğu, sözleşme, RFQ, gerçek PO, sevk, fatura, vade, kısmi tahsilat, banka kanıtı, açık bakiye ve sonraki eylem ayrı saklanmalıdır. “Alıcı olumlu konuştu” statüsüyle “ödeme bankada gerçekleşti” statüsü birleştirilmemelidir. Gecikme nedenini kaydetmeden otomatik çok sayıda tahsilat mesajı gönderilmemelidir.

8. Son kontrol listesi

  • Alıcı gerçek şirket, yetkili imza ve ticari rol olarak doğrulandı mı?
  • Mal mukabili vade, miktar, para birimi ve teslim şartı yazılı mı?
  • Toplam açık bakiye ve yeni sevkiyat birlikte limite bakılarak değerlendirildi mi?
  • Sigorta/teminat varsa ilgili alıcı ve sevkiyat şartlarını kapsıyor mu?
  • Ödeme gecikmesi ve uyuşmazlık için sorumlu ve bildirim takvimi var mı?
  • Yeni sevkiyat durdurma/revizyon kararı finans yetkilisinde mi?

Mal mukabilinde satış büyümeden kredi limitini ölçün

Mal mukabili ihracat üreticiye açık alacak doğurabilir. İlk siparişte uygun görünen firma için bile ödeme vadesi, toplam açık risk, ülke koşulu ve alacak sigortasının kapsamı ayrı değerlendirilmeli; gecikme halinde yeni sevk otomatik devam etmemelidir.

AlanKontrolUygulama
Alıcı kimliğiResmî ve faaliyet doğrulamaBağımsız kaynak
LimitToplam açık alacak ve yeni siparişFinans onayı
VadeFatura, teslim ve ödeme tarihiTakip
GecikmeRisk ve iletişimYeni sevk kararı

Alacak sigortasının istisna ve bildirim şartları poliçeye göre ayrıca incelenmelidir.

TMT DealMakers'ın ticari rolü

TMT DealMakers üreticilerin potansiyel ithalatçı ve distribütörlerini ürün uyumuna göre araştırıp profesyonel iletişimi koordine eder. Alıcı kredi riskini sigortaladığı veya tahsilat garantisi verdiği varsayılmamalıdır. TMT DealMakers'ın iş geliştirme yaklaşımını inceleyin.

Kaynaklar ve kontrol sınırı

Kaynak kontrolü: 16 Kasım 2026. Limitler ve fatura tutarları kurgusaldır; gerçek sigorta poliçesi ve finansal kararlar yetkili uzmanlarca değerlendirilmelidir.

Hedef alıcınızı birlikte değerlendirelim

Ürününüzün kullanım alanı, hedef ülke ve olası alıcı profili üzerinden uygulanabilir araştırma kapsamını görüşebilirsiniz. Araştırma, satın alma veya satış garantisi değildir.

TMT DealMakers ana sayfasını inceleyin