Kısa cevap: komisyonun oranı kadar matrahı ve tetikleyicisi önemlidir
İhracat teklifinde komisyon maliyeti, üreticinin ilgili satış için üstleneceği sözleşmesel aracılık veya iş geliştirme bedeli olarak maliyet modelinde ayrı gösterilebilir. Önce komisyonun hangi firma, ürün, ülke ve satışa uygulanacağını; hangi bedel üzerinden hesaplandığını ve hangi olayla hak edileceğini gerçek sözleşmeden doğrulayın. Ardından fiyatın hedef kârlılığını yeniden hesaplayın.
Alıcıya giden proforma veya fiyat teklifinde her iç maliyet kaleminin açıklanması otomatik olarak zorunlu değildir. Komisyon satıcının iç gideri olabilir. Alıcıya açıkça yansıtılacak özel bir ücret varsa bu ücretin ne olduğu, sözleşmede kim tarafından ödeneceği ve teklif kapsamı şeffaf biçimde belirlenmelidir.
Aracı, acente, distribütör ve satış temsilcisinin ücret modeli aynı değildir
İş geliştirme kuruluşu potansiyel ithalatçı adayları araştırabilir; acente ticari temsil ve ilişki geliştirme rolü üstlenebilir; distribütör ise ürünü kendi adına satın alıp yeniden satabilir. Bağımsız distribütörün ticari marjı her işlemde üreticinin acenteye ödediği komisyon değildir. Sözleşmenin fiilî niteliği ve hukuki sorumluluklar doğru belirlenmelidir.
| İş modeli | Ekonomik mekanizma | İlk kontrol |
|---|---|---|
| Satış aracısı | Sözleşmedeki koşula göre komisyon | Alıcı atfı ve hak ediş olayı |
| Ticari acente | Satış/işlem bazlı haklar doğabilir | Yerel zorunlu hukuk hükümleri |
| Distribütör | Alış ve yeniden satış arasında ticari fark | Stok, risk ve mülkiyet |
| Dış kaynak satış ekibi | Sabit ücret, dönemsel ücret veya başarı modeli | Somut hizmet ve sonuç tanımı |
ICC'nin uluslararası acentelik sözleşmesi modeli, ülkeler arasındaki hukuk farklarını dikkate alır. “Danışmanlık” adını kullanmak zorunlu acentelik hükümlerinin hiçbir zaman uygulanmayacağını garanti etmez.
Komisyon matrahı ve hariç tutulacak kalemler nasıl tanımlanır?
Komisyon net ürün bedeli, belirli bir fatura tutarı, tahsil edilen bedel veya farklı sözleşmesel baz üzerinden hesaplanabilir. İskonto, iade, iptal, bedelsiz numune, navlun/sigorta, vergiler ve döviz farkları hangi koşullarda hesaba girer? Bunları açıkça yazmadan yalnız yüzde oranını bilmek yeterli değildir.
Bir fiyatın satıcı maliyet modelinde komisyon öngörülmesi, komisyonun mutlaka hemen doğduğu anlamına gelmez. Örneğin araştırma aşamasındaki firma için kesin satış yoksa gerçek hak ediş ve tahakkuk yoktur; yalnız mümkün satış senaryosuna bağlı fiyatlama varsayımı bulunabilir.
- Firma: Resmî tüzel kişi ve önceden mevcut müşteri ilişkisinin durumu.
- Ürün: Komisyon kapsamındaki ürün ailesi ve sipariş türü.
- Tutar: Net satış, brüt fatura veya tahsilat bazının tanımı.
- Olay: Sözleşme, satış, sevk, tahsilat ve düzeltme koşulları.
- Para birimi: Hangi kurla hangi tarihte hesaplanacağı.
%5 satış komisyonuyla fiyat ve katkı marjı örneği
Yalnız eğitim amacıyla birim temel maliyetin 85 USD, hedeflenen komisyon sonrası katkı marjının %15 ve gerçek bir sözleşme varsayımı olarak satış fiyatı üzerinden komisyonun %5 olduğunu düşünelim. Basit modelde fiyat P ise hesap P − 85 − 0,05P = 0,15P olur. Buradan P = 85 ÷ (1 − 0,05 − 0,15) = 106,25 USD hesaplanır.
| Temsili birim hesap | USD |
|---|---|
| Satış fiyatı | 106,25 |
| Temel maliyet | 85,00 |
| Satış fiyatı üzerinden %5 komisyon | 5,3125 |
| Komisyon sonrası katkı | 15,9375 |
| Katkı marjı (15,9375 ÷ 106,25) | %15 |
Örnek bütün şirket genel giderlerini, vergiyi, kur ve tahsilat risklerini içermez; net şirket kârı hesabı değildir. Buradaki %5 bir piyasa normu veya TMT DealMakers'ın komisyon oranı iddiası değildir. Maliyet modeli somut şirketin muhasebe politikasıyla uyarlanmalıdır.
Komisyon alıcıya gönderilen proformada nasıl yer alabilir?
ITA Pro Forma Invoice rehberi, ürün, miktar, birim fiyat, toplam bedel, para birimi, teslim şekli, ödeme koşulu ve teklif geçerliliği gibi alanların açık tutulmasını önerir. Satıcının iç komisyonu fiyatın oluşturulmasında maliyet olarak yer alsa da alıcıyla yapılan sözleşmede ayrı ücret kalemi kararlaştırılmamışsa proformaya otomatik “%5 agent fee” eklenmesi gerekmez.
Alıcının komisyon ödemesi gerçekten kararlaştırıldıysa aracı kimliği, hizmetin ne olduğu, faturalama ve vergisel sonuçlar ayrıca değerlendirilmelidir. Gizli ek ücret veya aynı masrafın hem fiyata hem ayrı satıra ikinci kez eklenmesi şeffaflık ve kârlılık sorunları yaratabilir.
Ticari teklifin nihai kapsamını üretici, gerekirse hukuk ve mali işler onaylar. Alıcının teklif istemesi, aracının sözleşmesinde hak edişin oluştuğunu tek başına göstermez.
Tanıştırma, sipariş, fatura ve tahsilat tarihlerini ayırın
Komisyon dosyasında araştırma, ilk tanıştırma, yazılı RFQ, onaylı teklif, kabul edilen sipariş, sevkiyat, fatura ve tahsilat tarihleri ayrı saklanmalıdır. Hangisinin komisyon hakkı doğurduğu gerçek sözleşmeye ve uygulanabilir zorunlu hukuka bağlıdır. Komisyonun ödeme vadesi de hak ediş tarihiyle her zaman aynı değildir.
Örnek: Bir firma Ocak ayında tanıtılmış, Mart ayında sipariş vermiş ve Mayıs ayında ödeme yapmış olabilir. Sırf Ocak'ta tanıtım yapılmış diye mutlaka Ocak ayında komisyon doğar denemez; sırf Mayıs'ta ödeme yapılmış diye tüm sözleşmelerde hak ediş yalnız Mayıs'ta doğar da denemez.
İade, kısmi teslim ve tahsil edilmeyen bakiye gibi koşulların komisyona etkisi sözleşmede açıkça tanımlanmalıdır. Hukuki statüsü ticari acentelik olabilen ilişkilerde zorunlu haklardan feragat gibi konular yetkili hukuk danışmanıyla incelenmelidir.
Önceden tanınan alıcı ve aynı isimli iki firma sorunu
Aracı bir firmanın adını bulmuş olabilir; üretici o firmayı daha önce müşteri olarak biliyor olabilir. Başka ülkede aynı isimli bağımsız işletme veya grubun farklı iştirakleri de olabilir. Komisyonu tekil şirket ve ilgili ürün fırsatıyla bağlamak gerekir. Kurumsal unvan, ülke, mümkünse sicil ve gerçek iletişim kayıtları ayrılmalıdır.
Hayalî Firma A, sadece benzer isimli ithalatçı dizininde görülmüş olsun. Bu kayıt komisyon için hazır satış kanıtı değildir. Hayalî Firma B ise doğru teknik ürün için yetkili satın alma ekibiyle yazılı teklif değerlendiriyorsa ticari fırsat aşamasındadır, fakat yine de kesinleşmiş satış değildir.
Firma_ID, Fırsat_ID ve Satış/Sipariş_ID ayrı tutulursa tekrar kayıtlar yüzünden iki kez komisyon sayma riski azalır. Gereksiz kişisel verilerin toplanması veya yayılması engellenmelidir.
Komisyon maliyetindeki yedi uyuşmazlık riski
- Komisyon oranı var ama matrahın hangi kalemleri içerdiği belirsiz.
- Önceden mevcut müşteri yeni müşteri gibi yazılmış.
- Henüz sipariş olmadan senaryo komisyonu kesin tahakkuk gibi kaydedilmiş.
- Fiyatın içine eklenen komisyon proformaya ikinci kez eklenmiş.
- Kur, indirim veya iade komisyon hesabında farklı yorumlanmış.
- Komisyon hakkı ile ödeme vadesi aynı tarih kabul edilmiş.
- Sözleşme bitiminden sonraki siparişler için uygulanabilir hukuk ve şartlar incelenmemiş.
Bu risklerin çözümü daha uzun vaat metni değil; anlaşılır sözleşme, tutarlı işlem kaydı ve karşılıklı mutabakattır. Üretici ile aracı arasında uyuşmazlık olduğunda her iki tarafın çalışma ve belge kayıtları saygılı ve gizlilik sınırlarını gözeten biçimde incelenmelidir.
Üretici finansı için komisyon kontrol matrisi
| Kontrol | Kaynak belge | İşlem |
|---|---|---|
| Hizmet ve firma kapsamı | Aracılık sözleşmesi ve Firma_ID | Atıf doğrulaması |
| İlgili satış | Sipariş/fatura ve ürün kodu | Sözleşme kapsamına al |
| Matrah | Net ürün bedeli, iskonto, iade | Gerçek baz hesabı |
| Oran ve para birimi | İmzalı oran ve kur kuralı | Hesabı açıkla |
| Hak ediş ve ödeme | Sözleşme/işlem tarihleri | Ayrı durum kaydı |
| Uygulanabilir mevzuat | Hukuk/mali müşavir kontrolü | Uzman onayı |
Matris bir muhasebe otomasyonu değildir. Gerçek tarafların sözleşmesindeki ücret modelinin hangi ticari olaya bağlandığını ve hukuken uygulanabilirliğini yetkili uzmanlar teyit etmelidir.
Komisyonun fiyat dosyasında matrah ve hak edişini ayırın
İhracat teklifinde komisyon maliyeti hesaplanırken aracının oranı, hangi satışlara uygulanacağı ve komisyonun ne zaman doğduğu yazılı anlaşılmalıdır. Alıcıya gönderilen ticari fiyatla üreticinin iç maliyet hesabı aynı belge olmak zorunda değildir.
| Kontrol | Kanıt | Karar |
|---|---|---|
| Matrah | Fatura, net gelir veya tahsilat | Sözleşme teyidi |
| Oran | Komisyon yüzdesi ve hariçler | Finans hesaplaması |
| Hak ediş | Sipariş, fatura veya tahsilat | Süreç kaydı |
Komisyon alıcıya gösterilecekse koşul ve belge içeriği tarafların anlaşmasına uygun olmalıdır.
TMT DealMakers için doğru ifade sınırları
TMT DealMakers, üretici ürünlerinin uygun uluslararası ithalatçı ve distribütör adaylarıyla eşleşmesini araştırır; kişiselleştirilmiş, nazik ticari iletişim ve teklif/görüşme koordinasyonuna odaklanır. Kamuya açıklanan modelde ön ücret ve aylık hizmet bedeli olmadan, gerçekleşen satışa bağlı sözleşmesel başarı komisyonu söz konusudur.
Bu tanım, komisyon oranının, matrahının veya hak ediş gününün bütün işlemlerde aynı olduğu anlamına gelmez. Her şey gerçek sözleşmeye, tarafların onayına ve uygulanabilir hukuka bağlıdır. Aday listesinin hazırlanması kesin alıcı veya satış garantisi değildir.
Kaynaklar ve doğrulama tarihi
Kaynak inceleme tarihi: 16 Kasım 2026. Sözleşme örnekleri hukuki ve mali bağlayıcılık taşımaz; somut statü ve hak ediş için uzman incelemesi gerekir.
- ICC — Model Commercial Agency Contract: acentelik sözleşmesi ve yerel hukuk sınırları.
- ITA — Pricing Strategy: komisyon, maliyet ve fiyatlandırma.
- ITA — Pro Forma Invoice: teklif alanları.
- ICC — Incoterms® 2020: teslim ve masraf paylaşımı.
Örnek %5 komisyon oranı TMT'ye veya gerçek bir sözleşmeye atfedilemez. Bu metin muhasebe, vergi veya hukuk görüşü değildir.
Ürününüz için ticari işbirliği uygunluğunu değerlendirelim
Ürün ve hedef alıcının gerçek ihtiyacına göre doğru araştırma ve profesyonel ticari iletişimin kapsamını birlikte belirleyebiliriz.
TMT DealMakers ana sayfası