Kısa cevap: Teklif değil, ölçülebilir hizmet kapsamını karşılaştırın
İhracat danışmanlık firmaları arasında seçim yaparken öncelikle hangi sorunu çözmek istediğinizi belirleyin: hedef ülke seçimi mi, uygun ithalatçı araştırması mı, ürün–alıcı eşleştirmesi mi, ilk temas ve müzakere koordinasyonu mu, yoksa gümrük ve mevzuata ilişkin uzmanlık mı? Bunlar farklı bilgi, yetki ve sorumluluk gerektirir. Her teklifin iş tanımı, teslimat çıktısı, kaynak kanıtı, süreç takibi, ticari yetki, ücret ve sözleşme koşulları açık olmalıdır.
Bir firma “30 günde 200 alıcı buluruz” diyorsa önce “alıcı” ifadesiyle ne kastedildiğini sorun: Ham şirket kaydı mı, katalogla doğrulanmış uygun firma mı, doğrudan cevap veren satın alma yetkilisi mi, yoksa ürün/miktar bilgisiyle teyit edilmiş ticari talep mi? Sayılar ancak aynı ölçütle tanımlandığında kıyaslanabilir. Garantili sipariş veya satış iddiası kanıt ve sözleşmeye dayanmıyorsa gerçekçi beklenti kurulamaz.
1. Danışmanlık, alıcı araştırması ve ticari aracılık aynı hizmet mi?
Genel dış ticaret danışmanlığı üreticiye ürün ve pazar stratejisi, dış ticaret operasyonu veya süreç planlaması hakkında rehberlik sağlayabilir. Alıcı araştırması, ürüne uygun şirketlerin bulunması ve faaliyetlerinin doğrulanması üzerine kurulabilir. Ticari aracılık veya iş geliştirme koordinasyonu ise potansiyel tarafların tanışması, ilgili yazışmaların takibi ve müzakereye yardımcı olunmasını içerebilir.
Gümrük müşavirliği, hukuki temsil, mali müşavirlik, resmî belge onayı ve uygunluk değerlendirmesi farklı yetkili uzmanlık alanlarıdır. Bir B2B iş geliştirme şirketinin bu unvanların tamamına sahip olduğu varsayılmamalıdır. İhtiyaç hangi mevzuat uzmanlığını gerektiriyorsa o konuda yetkili kurum ve profesyonellerle çalışılmalıdır.
Teklifin birinci sayfasında şu soruların yanıtı olmalı: Hangi ürün ailesi? Hangi hedef ülkeler? Hangi şirket tipi? Hangi araştırma ve iletişim adımları? Hangi çıktılar? Neler kapsam dışında? Üretici hangi bilgileri sağlayacak?
2. Hizmeti incelemek için 10 alanlı teklif denetim tablosu
| Kontrol alanı | İstenilecek somut cevap | Belirsizlik riski |
|---|---|---|
| Ürün tanımı | Hangi modeller ve uygulamalar incelenecek? | İlgisiz firmalara genel mesaj |
| Coğrafi kapsam | Hangi ülke, alt bölge ve alıcı türü? | Yönetilemeyecek geniş tarama |
| Firma doğrulaması | Kaynak URL, tarih, faaliyet ve kimlik kontrolü | Eski veya mükerrer kayıtlar |
| İlk temas | Kime, hangi gerekçeyle, hangi yetkiyle? | Toplu ve ilgisiz pazarlama |
| CRM / raporlama | Durumlar, yanıt tarihi, sonraki sorumlu | Gönderim sayısının satış sayılması |
| Teknik doğrulama | Ürünün teknik onayını kim verir? | Yanlış belge/ürün taahhüdü |
| Fiyat ve teslim | Bağlayıcı teklifi kim onaylar? | Üretici onayı olmadan söz verilmesi |
| Ücret | Ön bedel, dönemsel ücret, komisyon ve masraf | Gizli veya birikimli gider |
| Veri hakları | CRM erişimi, kullanım izni ve fesih sonrası işlem | Kayıp veri veya izinsiz paylaşım |
| Çıkış şartı | Süre, fesih, devam eden görüşme ve haklar | Belirsiz yükümlülükler |
Bu tablo her firmanın aynı hizmeti sunduğunu varsaymaz; farklı modelleri ortak ölçütlerle tartışmaya yardımcı olur. Üretici, bütçesi ve kurumsal kapasitesine göre hangi alanın öncelikli olduğunu belirlemelidir.
3. Danışmanlık firmasının araştırma ve işbirliği kalitesi nasıl ölçülür?
İlk aşamada firmanın kendi kurumsal kimliği, gerçek hizmet açıklaması, ekip yetkileri, ürün sektöründeki çalışma yöntemi ve veri doğrulama pratiği incelenebilir. Önceki müşteri referansları ancak ilgili tarafın izni ve doğru bağlamla kullanılmalıdır. Büyük logo listeleri, sahte basın atıfları, kaynağı belirsiz başarı yüzdeleri veya “kesin ithalatçı veri tabanı” gibi genel ifadeler doğrulama yerine geçmez.
International Trade Administration'ın yabancı temsilci değerlendirme rehberi, iş ortaklarının geçmişi, satış kanalı ve kurumsal referanslarının incelenmesini önerir. Bu, ABD kaynaklı genel bir dış ticaret yöntemi referansıdır; Türkiye'deki danışmanlık firmalarının resmî akreditasyonu olduğu anlamına gelmez.
Bir hizmet sağlayıcıya örnek rapor biçimi sorulabilir: Firma adı, ülke, ürün eşleşme kanıtı, kurumsal kaynak, iletişim durumu, yanıt varsa asıl beyan ve sonraki aksiyon nasıl gösteriliyor? Gerçek müşteri veya gizli ticari veriler izinsiz paylaşılmamalı; gerekirse anonimleştirilmiş ve açıkça örnek olduğu belirtilen rapor kullanılmalıdır.
4. Ön ücret, aylık bedel ve başarı komisyonu modellerini karşılaştırın
Hizmet ücretleri tek bir standart altında toplanmaz. Proje bazlı araştırma bedeli, aylık retainer, belirli çıktıya bağlı ücret veya yalnız gerçekleşen ticari işleme bağlı komisyon gibi farklı modeller olabilir. Bunların herhangi biri tek başına iyi veya kötü hizmetin kanıtı değildir. Karşılaştırılacak konu, ücretin hangi teslimata veya ticari sonuca hangi şartlarla bağlandığıdır.
| Model | Üreticinin soracağı soru | Mutlaka yazılı olmalı |
|---|---|---|
| Proje bedeli | Hangi rapor ve hangi kapsam teslim ediliyor? | Çıktı, teslim tarihi, revizyon |
| Aylık hizmet | Aylık çalışmalar ve çıkış koşulları neler? | İş planı, raporlama, süre, iptal |
| Başarı komisyonu | “Gerçekleşmiş satış” nasıl tanımlanıyor? | Komisyon tabanı, oran, zaman ve istisnalar |
| Karma model | Hangi masraflar bedelin dışında? | Ön ödeme, dönemsel ve başarı kalemleri |
Örneğin komisyonun sipariş imzasında mı, faturada mı, üreticinin gerçek tahsilatında mı doğacağı sözleşmede netleştirilmelidir. Vergi, iade, iptal, navlun, iskonto ve para birimi değişiminin hesaplamaya etkisi de incelenir. Her işletmeye uygulanacak tek bir yasal model varsayılmamalı; mali ve hukuki değerlendirme yetkili uzmanlar tarafından yapılmalıdır.
5. Aracının fiyat, ürün ve sözleşme yetkisinin sınırı
İhracat iş geliştirme hizmeti sunan bir aracı, üreticinin adını kullanarak alıcıya teknik ürün belgesi, kapasite, kesin fiyat veya sevk tarihi vaat edecekse bunun yazılı yetki ve üretici onayıyla nasıl yapılacağı açık olmalıdır. Üreticiyle uluslararası muhatap arasındaki rol paylaşımını göz ardı eden bir genel yetki, yanlış ticari taahhütlere yol açabilir.
International Trade Administration'ın sözleşme rehberi, temsilcinin bölgesini, faaliyetini, performans ölçütlerini, fesih ve yetki koşullarını açıkça yazmayı önerir. Bu çerçeve bir örnektir; somut sözleşmede uygulanacak ülke hukuku ve aracılık ilişkisinin niteliği ayrıca belirlenmelidir.
ICC'nin ticari acentelik modeli de farklı ülke hukuklarının aynı anlaşmaya farklı etkileri olabileceğini açıklar. Her danışmanlık teklifi otomatik olarak ticari acentelik sözleşmesi değildir. Yanlış sözleşme kategorisiyle hak ve borç doğduğu varsayılmamalıdır.
6. Varsayımsal iki teklif arasındaki seçim
Üretici A firmasından “150 alıcıya ulaşacağız, kesin satış” şeklinde geniş ama kaynak gösterilmeyen bir vaat aldığını; B firmasından ise “ürün grubunu doğrulayacağız, belirli ülkelerde adayları kaynak URL'siyle araştıracağız, ilgiyi gerçek yanıtla ayıracağız, fiyatı yalnız üreticinin onayıyla sunacağız” türünde net görevler içeren teklif aldığını varsaysın. Bu iki teklif de gerçek bir firmaya ait değildir.
A'nın sayısal iddiası neyin ölçüleceğini açıklamıyorsa üretici kapsamı ve başarı tanımını sorar. B'nin raporlama disiplini açık görünse bile sektör yetkinliği, ücret, veri hakları, gizlilik ve sözleşme koşulları ayrıca incelenir. Şeffaflık bir avantajdır fakat satış garantisi değildir.
7. Teklif aşamasında sorulabilecek işbirlikçi sorular
Hizmet sağlayıcıyla görüşme bir sorgulama değil, çalışma modelini karşılıklı anlamaya yönelik toplantı olmalıdır. İhracatçı şu sorularla başlayabilir: “Ürün ve hedef şirket profilimizi değerlendirmek için hangi bilgilere ihtiyaç duyarsınız?”, “Şirket kimliğini ve faaliyetini hangi kaynaklarla doğrularsınız?”, “Örnek raporda temas ile gerçek talep nasıl ayrılıyor?”, “Alıcının mevcut tedarikçilerine saygıyı nasıl korursunuz?”, “Görüşmelerin sonraki adımlarını kim yönetir?”
Ücret ve yetki için de “Başarı komisyonunu hangi işlem doğurur?”, “Devam eden fakat henüz sonuçlanmamış görüşmeler için sözleşme bitiminde ne olur?”, “Firma bilgileri ve yazışma kayıtlarının erişimi nasıl korunur?” soruları sorulabilir. Bu cevaplar yazılı teyit edilmeden sözlü vaatler kesin mali yükümlülük sayılmamalıdır.
Karşı tarafın ticari sırları ve referansları gizli olabilir; “bize bütün müşteri listenizi gönderin” gibi aşırı talepler yerine yöntemini ve anonimleştirilmiş rapor yapısını istemek daha saygılıdır.
8. Süreç raporunda hangi KPI'lar birbirinden ayrılmalı?
| Gösterge | Ne ölçer? | Neyi ölçmez? |
|---|---|---|
| Araştırılan firma | İncelenen kayıt sayısı | Gerçek alım talebi |
| Ürün uyumu olan aday | Faaliyet ve portföy eşleşmesi | Kesin satın alma |
| İlk mesaj | Gerçek gönderim kaydı | Görüşme kabulü |
| Yanıt | Karşı taraftan gelen gerçek ileti | Sipariş veya sözleşme |
| RFQ/teklif | Teknik ve ticari şart değerlendirmesi | Üreticinin kabul edilmiş satışı |
| Gerçekleşmiş satış | Yetkili tarafların kabul ettiği, sözleşmeye uygun işlem | Yalnız aday sayısından türetilmez |
Bu KPI'lar kümülatif veri kalitesini ölçmeye yardımcı olur. Mükerrer firmaları ayrı müşteri saymak, eski bir yanıtı güncel talep gibi raporlamak veya gerçek olmayan referans üretmek profesyonel iş geliştirmeyi zedeler.
İhracat danışmanlık teklifini karşılaştırılabilir koşullara ayırın
Danışmanlık firmalarının tekliflerini yalnız ücret yüzdesiyle karşılaştırmak sağlıklı değildir. Araştırma kapsamı, hizmetin sahibi, ilk temasın yöntemi, veri mülkiyeti ve komisyonun ne zaman doğduğu yazılı karşılaştırılmalıdır. Kurgusal iki tekliften biri düşük ücret ama belirsiz teslimat, diğeri tanımlı rapor ve sözleşmesel yetki sunabilir.
| Kanıt / aşama | Değerlendirme | Uygulanabilir karar |
|---|---|---|
| Hizmet sınırı | Araştırma, temas, müzakere koordinasyonu | Teslimat listesi |
| Ücret modeli | Ön bedel, aylık bedel, başarı komisyonu | Yazılı şart |
| Karar yetkisi | Kim fiyat ve sözleşme onaylıyor? | Üretici onayı |
| Veri | CRM erişimi, gizlilik, silme | Sözleşme kontrolü |
Hizmet şartları için güncel yazılı sözleşme esas alınır; bu örnek hukuki danışmanlık değildir.
TMT DealMakers'ın çalışma modeli nasıl değerlendirilir?
TMT DealMakers, üreticilerin ürünlerini ve gerçek kullanım alanlarını inceleyerek uluslararası alıcı ve distribütör adaylarını araştırır; faaliyet ve uygunluk sinyallerini kontrol eder, firma özelinde nazik ilk iletişim hazırlar, gelen yanıt, teknik belge, numune ve müzakere adımlarını koordine eder.
Sitede açıklanan modelde ön ücret ve aylık hizmet bedeli bulunmadığı; satış gerçekleşirse sözleşmedeki şartlara göre başarı komisyonu uygulanacağı belirtilir. Bu modelin uygunluğu, üreticinin ürününe, ticari beklentilerine ve sözleşme koşullarına göre birlikte değerlendirilebilir. “Kesin alıcı”, “garantili satış” veya taahhüt edilmemiş performans rakamı kullanılmaz.
Kaynaklar, doğrulama tarihi ve sınırlar
Kontrol tarihi: 15 Kasım 2026. Kaynaklar genel ticari temsilcilik, hizmet kapsamı ve sözleşme değerlendirme yöntemi için incelendi. Gerçek şirket, ücret, yetki ve ticari işlem koşulları yazılı belgelerden ayrıca doğrulanmalıdır.
- International Trade Administration — Evaluate Foreign Representatives — iş ortağı, temsilci ve distribütör araştırmasında doğrulama yaklaşımı.
- International Trade Administration — Negotiating an Agreement — temsil yetkisi, bölge, süre, performans ve fesih maddeleri.
- ICC — Model Commercial Agency Contract — uluslararası ticari acentelik ilişkilerinin hukuk ve sözleşme kapsamı.
- European Commission — Application of the GDPR — iş iletişim verileri ve kişisel veri rollerine ilişkin ayrım.
- TMT DealMakers — ürün araştırması, alıcı adayları ve ticari koordinasyon çalışma modeli.
Bu yazı hukuki görüş, gümrük müşavirliği, mali müşavirlik veya resmî uygunluk incelemesi yerine geçmez. Örnekler ve tablolar varsayımsaldır; sonuç veya satış garantisi sunmaz.
Ürününüz için uluslararası ticari işbirliği
Üreticinin ihtiyaçlarına uygun alıcı araştırması ve profesyonel müzakere koordinasyonu kapsamını karşılıklı değerlendirebiliriz. Satış ve alıcı garantisi yoktur.
TMT DealMakers çalışma modelini inceleyin