Kısa cevap: Münhasırlık teklifini dört sınıra ayırın

Aracıya münhasır yetki vermeden önce şu dört alanı yazılı netleştirin: hangi ürünler, hangi ülkeler ve müşteri grupları, hangi süre ve hangi somut görev/performans koşulları. Ayrıca daha önce kazanılmış müşteriler, üreticinin kendi web sitesinden gelen başvurular, aktif sözleşmeler, çevrim içi satışlar ve hizmetin kapsam dışı bıraktığı ürünler için istisna gerekip gerekmediğini inceleyin.

Münhasır çalışma sözü bir pazarda yalnız bir aracıyla çalışmaya yönelik ticari düzenleme olabilir; ancak her ülkenin acentelik, distribütörlük ve rekabet hukuku farklıdır. Bir e-postadaki “you have the whole market” cümlesi sonraki uyuşmazlıklara zemin hazırlayabilir. Bu yüzden hem üreticinin hem aracının makul yatırımını koruyan açık bir çerçeve olmadan geniş ve belirsiz yetki verilmemelidir.

Temel karar: Önce sınırlı ve yazılı iş kapsamı; ardından uygulama kanıtı. Süresiz, ürün ve bölge sınırı olmayan haklar ilk görüşmede aceleyle taahhüt edilmemelidir.

1. Aracı, acente ve distribütör rolleri arasındaki farkı belirleyin

İhracat aracısı aday şirketleri araştırıp tarafları tanıştırabilir; ticari acente daha farklı bir temsil veya sözleşme ilişkisine sahip olabilir; distribütör ise çoğu modelde malları kendi adına satın alıp yeniden satabilir. Kullanılan unvan tek başına hukuki niteliği belirlemez. Fiilî yetki, satış ve ödeme akışı ile tarafların anlaşması birlikte incelenmelidir.

Örneğin alıcı bulma koordinasyonu yapan bir şirkete “tüm Almanya satışlarını sen onaylayacaksın” denmesi, araştırma görevini aşan bir hak tanımlayabilir. Alıcıyla teknik görüşme düzenlemek başka, üretici adına bağlayıcı fiyat veya sözleşme sunmak başkadır. Bu yetkiler ayrı maddelerle açıklanmalıdır.

ICC Model Ticari Acentelik Sözleşmesi, farklı ülkelerde acente–asıl işletme ilişkisine tek bir hukuki çerçevenin uygulanamayacağını ve ulusal düzenlemelerin önemini vurgular. Dolayısıyla örnek sözleşme kendi başına hukuki onay sağlamaz.

2. Ürün, ülke, kanal ve süre matrisi hazırlayın

SoruÖrnek açık tanımBelirsizlik riski
ÜrünYalnız A serisi sanayi parçalarıBütün katalog üzerinde hak iddiası
CoğrafyaTanımlanan ülke veya alt bölgeTüm Avrupa'nın belirsiz kapsanması
KanalBelirli sanayi distribütörleriOnline, perakende ve proje kanallarının karışması
MüşteriÖnceden belirlenmiş veya yeni şirket kayıtlarıMevcut müşteriler için komisyon tartışması
SüreBelirli pilot dönem ve değerlendirme tarihiBelirsiz süresiz yükümlülük
YetkiTanıştırma ve takip; teklif üretici onayıylaBağlayıcı fiyat/sözleşme verilmesi
ÜcretGerçekleşen işlem tanımı ve hesaplamaÇifte komisyon veya anlaşmazlık

Bu tablo bir sözleşme metni değildir. Ülke ve kanal kısıtlarının hukuki geçerliliği, özellikle AB rekabet hukuku açısından ayrıca incelenmelidir. Tablodaki ülke ve ürünler varsayımsal çalışmadır.

3. Rekabet hukuku ve acentelik riski hangi noktada doğar?

International Trade Administration'ın yabancı temsilci sözleşmesi rehberi, münhasırlığın belirli süre veya bölgeyle sınırlandırılmasını ve temsilcinin yetkilerinin açık yazılmasını önerir. Ancak bazı ülkelerin hukukunda münhasırlık, acentelik, fesih veya tazminat konusunda farklı emredici hükümler bulunabilir.

AB'de dikey anlaşmalara ilişkin kurallar bazı münhasır bölge, müşteri ve satış kanalı düzenlemelerini koşullara bağlar. Özellikle aktif/pasif satış kısıtları ve yeniden satış fiyatının belirlenmesi hassas konulardır. “Tek aracı olacaksın” ile “tüm müşterilere satış yasaktır” ifadesi hukuken aynı değildir. Bu tür maddeler ancak ilgili hukukçu incelemesiyle hazırlanmalıdır.

Tedarik edilen ürün, tarafların piyasadaki konumu ve sözleşme türü hukuki değerlendirmeyi etkileyebilir. Sırf karşı tarafın talebi güçlü diye pazara giriş hakkının otomatik devredildiği varsayılmamalıdır.

4. Aracının somut görevini ve ilerleme kanıtını belirleyin

Bir pilot dönemde görevlerin hangi kayıtlarla izleneceği açıklanabilir: üreticinin ürününe uygun şirketlerin araştırılması, kaynak URL'siyle kayıt, ilk temasın kişiselleştirilmesi, yanıtların CRM'de gösterilmesi, uygun teknik talebin üreticiye aktarılması ve görüşmenin organize edilmesi. Bunların hiçbiri tek başına sipariş anlamına gelmez.

“Her ay 50 yeni ithalatçı” gibi hedef konacaksa ithalatçı ifadesinin araştırılmış şirket mi, kimliği teyitli aday mı, doğrudan yanıt veren kurumsal alıcı mı olduğu anlaşılmalıdır. Gerçekçi ve denetlenebilir tanım olmadan hedefler baskı ve yanıltıcı raporlama yaratabilir.

Üretici de teknik katalog ve fiyat sorularına makul zamanda yanıt vererek işbirliğine katkıda bulunmalıdır. Aracının performansı, üreticinin kendi iç onaylarını geciktirmesinden bağımsız değerlendirilmelidir.

5. Ön ücret olmayan, satışa bağlı komisyon nasıl sınırlandırılır?

Ön ücret bulunmayan bir modelde de komisyonun doğma şartı ve hesaplama yöntemi yazılı olmalıdır. Satışın hangi şirket, ürün ve ülke için gerçekleştiği, komisyon tabanı, tahsilat anı, kur, vergi, iptal/iade, eski müşteri ve devam eden görüşmelerin durumu açıkça değerlendirilmelidir.

Örneğin aracı belirli firmayı tanıştırmış ancak üretici daha sonra başka ürün satmış olsun. Bu yeni satışın komisyona dahil olup olmayacağı tanıştırma e-postasından otomatik çıkarılamaz; sözleşmenin tanımı ve uygulanan hukuk incelenir. Aynı şekilde bir müşteriye ilk temas gönderilmesi, bütün gelecekteki işlemlerde süresiz komisyon hakkı doğurduğu anlamına gelmez.

Örnek değerlendirme sorusu: “Komisyon yalnız üzerinde mutabık kalınan ürün için, hangi yazılı satış ve tahsilat koşulunda doğar? Önceden var olan müşteriler ve sipariş sonrası iptaller nasıl ele alınır?”

6. Süre sona erdiğinde müşteri ve bilgi hakları

Münhasırlığın sona ermesi veya sözleşmenin feshi durumunda açık görüşmeler, gönderilmiş teklifler, siparişler, müşteri ilişkileri, markanın kullanımı, teknik doküman ve CRM kayıtlarının nasıl ele alınacağı belirlenmelidir. Gizli ticari bilgilerin ifşası, kişisel verilerin hukuka aykırı devri veya devam eden müşteriye çelişkili mesajlar gönderilmesi önlenmelidir.

“Bütün müşteriler otomatik üreticiye geçer” veya “aracı tüm veri üzerinde sınırsız hak sahibidir” gibi genel hükümler sözleşmeye, kişisel veri hukukuna ve fiilî rol dağılımına göre değerlendirilmelidir. Karşılıklı saygılı sonlandırma, gelecekteki ticari itibarı korur.

7. Varsayımsal vaka: Tüm Avrupa yerine dar bir pilot

Endüstriyel sensör üreten bir şirketin yeni aracı adayının “Bütün Avrupa için tek yetki istiyorum” dediğini varsayalım. Üreticinin daha önce Fransa'da doğrudan müşterileri, İtalya'da mevcut bir distribütörü olabilir; aday ise yalnız Almanya'daki teknik satış ekibini belgeleyebiliyor olsun. Bu koşullarda kapsamı netleştirmeden bütün Avrupa için yetki sözü vermek operasyonel ve hukuki belirsizlik yaratabilir.

Taraflar, örneğin belirli bir ürün serisini ve bir ülkedeki net alıcı segmentini araştırmak için sınırlı pilot planı değerlendirebilir. Yine de böyle bir pilotun hukuki haklara dönüşümü uzman kontrolüne bağlıdır. Bu vaka hayalîdir; gerçek sözleşme veya satış beklentisi içermez.

8. Münhasırlık talebine saygılı bir yanıt örneği

Subject: Clarifying the scope of a potential cooperation

Dear [Name],

Thank you for your interest and for outlining the contribution your team could make in your market. We value the experience and existing business relationships you bring to this discussion.

Before considering any exclusive arrangement, we would prefer to review the relevant product group, territory, existing customer relationships, proposed responsibilities and a practical evaluation period together.

We believe that a clearly defined scope, followed by appropriate legal and commercial review, would help protect both parties and create a sound basis for cooperation.

Would you be open to discussing a focused initial plan?

Kind regards,
[Name / Company]

Bu metin gerçek bir alıcı veya aracıya gönderilmiş değildir; ancak doğrulanmış ilişki kapsamına göre uyarlanabilecek nazik bir görüşme başlangıcıdır.

Aracı münhasırlığında dört sınır ve çıkış kapısı

Aracıya münhasır yetki vermek, tüm ürünlerin tüm dünyada sınırsız sürede aynı kanala bırakılması anlamına gelmemelidir. Kurgusal bir pilotta tek ürün ailesi, belirli ülke ve net değerlendirme süresi seçilip performans ve fesih koşulları hukuk danışmanıyla incelenebilir.

Kontrol edilen alanKanıt / karar
ÜrünHangi SKU/ürün ailesi
CoğrafyaÜlke ve müşteri segmenti
SüreBaşlangıç, değerlendirme ve bitiş
ÇıkışMüşteri/veri hakları ve sözleşme sonu

Bu örnekler ticari karar desteğidir; kesin alıcı, garanti satış veya bağlayıcı hukuki görüş değildir. Gerçek belgeleri ve güncel mevzuatı ilgili uzmanlarla doğrulayın.

TMT DealMakers iş modelinde münhasırlık neyi ifade etmez?

TMT DealMakers, üretici ürününe uygun ticari şirketleri araştırır, şirkete özel nazik ilk temas hazırlar ve yanıt ile müzakere takibini koordine eder. Bu çalışma, otomatik olarak bütün ülkelerde münhasır satış yetkisi, ürün fiyatını belirleme hakkı veya üretici adına sözleşme imzalama yetkisi vermez.

Sitede açıklanan model ön ücret ve aylık hizmet bedeli olmadan, sözleşme kapsamındaki gerçekleşen satışa bağlı başarı komisyonudur. Taraflar çalışma kapsamının uygunluğunu birlikte değerlendirir; kesin alıcı veya satış garantisi kurulmaz.

Kaynaklar, doğrulama tarihi ve sınırlar

İçerik hazırlanırken aşağıdaki resmî/kurumsal rehberlerin ilgili bölümleri 15 Kasım 2026 tarihinde incelendi. Münhasır hak, temsil, rekabet hukuku, ücret ve tahsilat koşulları somut ürüne, hedef ülkeye ve tarafların hukuki statüsüne göre değişebilir; sözleşme imzalanmadan önce yetkili hukuk ve finans uzmanlarıyla kontrol edilmelidir.

Bu makale bir yetki belgesi veya hukuki görüş değildir. Örnek sözleşme maddeleri ve şirketler hayalîdir; kesin müşteri, sipariş, satış veya performans garantisi içermez.

İhracat işbirliğini açık ve güvenilir kurallarla geliştirin

Ürün ve pazarınız için uygun alıcı araştırması ile profesyonel ticari temas yönteminin uygunluğunu karşılıklı değerlendirebiliriz. Satış garantisi yoktur.

TMT DealMakers çalışma modelini inceleyin