Kısa cevap: başarı ölçüsünü sözleşmede somutlaştırın

Başarı komisyonu ile ihracat müşteri bulma, aracı veya iş geliştirme kuruluşunun ücretinin sözleşmede tanımlanan ticari sonuca bağlı olmasıdır. O sonuç, tarafların kararlaştırdığı modele göre gerçekleşen satış, kabul edilmiş sipariş, tahsilat veya başka açık bir olay olabilir. Ancak bunlar birbirinin yerine geçmez. Ön ücret alınmaması, üreticinin bütün maliyetlerinin sıfır olduğu veya mutlaka satış oluşacağı anlamına da gelmez.

Üretici için en önemli ilk adım, “başarı” tanımına kimlerin hangi siparişle ve hangi tarih itibarıyla dahil olacağını, komisyon tutarının nasıl hesaplanacağını, iptal/iade gibi işlemlerin ne doğuracağını açıkça öğrenmektir. Bunu yaparken işin fiilî hukuki niteliği (ticari acentelik, bağımsız hizmet veya başka yapı) ayrıca değerlendirilir.

İlke: Potansiyel alıcı bulunması, katalog istenmesi ve gerçek satış ayrı aşamalardır. Ücretin hangi aşamada hak edileceği yazılı ve ülke hukukuyla uyumlu olmalıdır.

Üretici açısından modelin fırsatları ve sınırları

Peşin araştırma bedeli yerine sonuçla bağlantılı bir ücret üzerinde anlaşmak, üreticinin ilk aşamadaki hizmet bedeli nakit çıkışını azaltabilir. Ancak üretici katalog, numune, teknik test, özel üretim veya lojistik için yine kendi maliyetlerine katlanabilir. Aracının da araştırma ve iletişim kaynakları sınırlıdır; ücret modeli hangi riskin kimde kaldığını anlatmalıdır.

Model, tüm işletmeler veya ürünler için otomatik en uygun yöntem değildir. Özel ve yüksek teknik gereksinimli ürünlerde karar döngüsü uzayabilir. Hızlı stok ürünlerinde alıcı sayısı çok olsa bile marj, teslim ve ödeme maliyetleri komisyonun sürdürülebilirliğini etkileyebilir. Bu yüzden değerlendirme yalnız oran üzerinden değil, ürün marjı ve tahsilat güvenliği üzerinden yapılmalıdır.

İlk görüşmede üretici “Hangi ürün grubunda araştırma yapacağız, bizim için uygun alıcı nasıl belirlenecek, önceki müşteriler nasıl korunacak?” gibi sorular sormalıdır. Aracı “Kesin satış var” yerine araştırma yöntemini ve riski açıklamalıdır.

Ön ücret, aylık ücret ve satışa bağlı komisyon ayrımı

Ücret türüNe zaman doğabilir?Ne kontrol edilmeli?
Ön araştırma ücretiHizmet başlangıcındaSomut teslimat ve iade sınırı
Aylık hizmet bedeliTakvim veya aylık iş yüküne göreFaaliyet ve raporlama koşulları
Toplantı/aday bazlı ücretTanımlı ve doğrulanmış olaylaTekrarlı kayıt, yetki ve kalite kriteri
Satış başarı komisyonuSözleşmede belirtilmiş ticari olaylaAlıcı atfı, matrah, iptal, tahsilat

Bir hizmet sağlayıcının modelini başka bir firmaya doğrudan atfetmeyin. Örneğin TMT DealMakers'ın kamuya açıklanan yaklaşımında ön ücret ve aylık hizmet bedeli yoktur; satış gerçekleştiğinde sözleşme şartları uyarınca başarı komisyonu bulunur. Bu modelin ayrıntılı tahakkuk ve ödeme koşulları ancak gerçek sözleşmeyle belirlenebilir.

Tanıştırma ile gerçekleşen satış arasında kanıt zinciri

Bir firma adının listede yer alması, satış komisyonuna otomatik dayanak olmaz. Somut bir ihtilafta “Adayı kim araştırdı? Üreticinin önceden ilişkisi var mıydı? Hangi ürün için ilk yazışma gerçekleşti? İlk sipariş nasıl oluştu?” soruları gündeme gelebilir.

  1. Kaynaklı aday: Şirket ve ürün portföyü araştırıldı.
  2. İletişim: Yetkili ve hukuka uygun kanal üzerinden nazik temas gerçekleşti.
  3. İlgi: Gerçek yanıt, teknik soru veya numune talebi ortaya çıktı.
  4. Teklif: Üreticinin onaylı fiyat ve teslim şartları gönderildi.
  5. İşlem: Taraflar şartlarda anlaştı; sipariş/satış belgesi oluştu.
  6. Hak ediş: Sözleşmede belirtilen olay ve gerekli kanıt oluştuğunda değerlendirilir.

Sözleşmede “satışın gerçekleşmesi” ifadesi varsa bunun hukuken hangi işlemle belirlendiği, iade ve tahsilat koşullarının etkisi açık olmalıdır. Bir kayıt sisteminin “MÜŞTERİ” etiketi tek başına resmî işlem kanıtı değildir.

Komisyon matrahı nasıl tanımlanmalı?

Komisyon matrahı faturanın hangi tutarı üzerinden hesaplanacaktır? Ürün bedeline nakliye veya sigorta dahil mi? Vergi, iskonto, kur farkı, numune, iade veya alacak riski nasıl ele alınır? Oranın aynı olması bu soruların cevabını otomatik vermez.

Tamamen temsili örnek: Tarafların sözleşmede komisyon matrahını, belirli sevkiyattaki net ürün bedeli 10.000 ABD doları ve oranı %5 olarak kararlaştırdığını varsayalım. Bu durumda 10.000 × 0,05 = 500 ABD doları hesaplanır. Bu oran ve tutar gerçek TMT sözleşmesi, piyasa normu veya önerilen fiyat değildir. Ödeme günü, kısmi tahsilat, iade ve kur dönüştürme ayrıca sözleşmeyle belirlenir.

Önemli: Komisyon, şirketin brüt kârı veya net kârıyla aynı şey değildir. Üretici ürün marjını, üretim ve teslim maliyetlerini, tahsilat riskini ve komisyonun matrahını önceden karşılaştırmalıdır.

Eski müşteriler, kısmi teslim, iade ve tekrar sipariş

Önceden üreticinin müşterisi olan bir şirketin listeye yeniden eklenmesi, otomatik yeni müşteri kazanımı sayılamaz. Ancak aynı şirketin yeni ürün veya coğrafyada yeni bir fırsat oluşturması sözleşmeye göre farklı ele alınabilir. Bu nedenle müşteri bazında kayıt ve ürün bazında fırsat kimliğini ayırın.

Kısmi teslim, kredi notu, iade, fesih, tahsil edilmeyen bakiye ve tekrar sipariş gibi durumlar komisyon hesabını etkileyebilir. Taraflar “tekrar siparişler ne kadar süreyle kapsamdadır?” sorusuna yazılı yanıt vermelidir. Bazı hukuk sistemlerinde ticari acente hakları ve sözleşme sonrası komisyonlar zorunlu hükümlerle korunabilir; tarafların istediği her kuralın geçerli olacağı varsayılmamalıdır.

ICC Model Commercial Agency Contract, acentelik ilişkilerinin ülkeye göre farklı hukuk düzenlerine tabi olabileceğini belirtir. Acentelik statüsünü yalnız sözleşmenin adından hareketle dışlamayın.

Kayıt ve hak ediş kontrol matrisi

AlanKanıtSorumlu
Firma ve ürünResmî unvan, Firma_ID, ürün grubuAraştırma/satış
İlk temasKaynak, tarih, gönderim ve yanıtİş geliştirme
Önceden ilişkiÜretici mevcut müşteri beyanıÜretici yönetimi
Gerçek satışOnaylı sipariş, fatura veya sözleşmeÜretici finans
Matrah ve iadeKomisyon hesabına giren kalemlerFinans/hukuk
Hak ediş günüSözleşme ve tetikleyici olayYetkili taraflar
Ödeme durumuÖdeme kayıtları ve mutabakatMali işler

Tablodaki alanlar örnek bir iş akışıdır. Hak edişin doğduğu zaman ile ödemenin yapılacağı tarih ayrı yazılmalıdır. Aynı şirketi birden fazla dosyada bulmak iki kez komisyon anlamına gelmez. Belirsiz durumu “mutabakat gerekli” olarak açık bırakın.

Üreticiyle işbirliği şartlarını nazikçe konuşma

Ticari görüşmenin başında komisyonu bir baskı unsuru değil, iki tarafın doğru beklenti oluşturması için şeffaf koşul olarak sunun. Örnek ifade: “Uygun ürün ve hedef pazar için önce işbirliği kapsamını, potansiyel alıcının ne şekilde doğrulanacağını ve bir satışın hangi koşullarda başarı komisyonuna konu olabileceğini birlikte değerlendirelim.”

“Çalışırsanız mutlaka satış yaparız” türü iddialar doğru değildir. Tarafların mevcut ilişkilerini, veri kullanımı sınırlarını ve sözleşmenin sona ermesiyle ilgili hükümleri açıkça konuşması daha profesyoneldir. Sözleşme imzalanmadan yalnız e-posta yazışması üzerinden belirsiz fiyat veya temsil taahhüdü verilmemelidir.

Başarı komisyonlu modelde ilk gün üç şeyi yazılı kararlaştırın

Başarı komisyonu ile ihracat müşteri bulma modeli için üreticinin ilk aşamada ürün/ülke kapsamını, satışa katkının nasıl belgeleneceğini ve komisyonu doğuran ticari olayı yazılı belirlemesi gerekir. Kurgusal bir modelde yalnız tanıştırma yapılmış olması otomatik gerçekleşmiş satış sayılmaz. 123 numaralı başlangıç rehberindeki üretici hazırlığı ve rol ayrımı bu ana anlatıya bütünleştirilmiştir.

Kontrol edilen alanKanıt / karar
BaşlangıçÜrün, ülke, hedef alıcı ve görev
AraştırmaKaynaklı aday ve ilk temas kaydı
İlerlemeRFQ, teklif, müzakere kanıtı
Hak edişYazılı sözleşmeye göre satış olayı
İstisnaEski müşteri, iade, tekrar sipariş

Bu örnekler ticari karar desteğidir; kesin alıcı, garanti satış veya bağlayıcı hukuki görüş değildir. Gerçek belgeleri ve güncel mevzuatı ilgili uzmanlarla doğrulayın.

TMT DealMakers'ın kamuya açıklanan çalışma modeli

TMT DealMakers, üreticinin gerçek ürününü inceleyerek uygun uluslararası ithalatçı, distribütör ve ticari şirketleri araştırır; şirket faaliyetlerini karşılaştırır, nazik kişiselleştirilmiş ilk temas ve yanıt/teklif/görüşme koordinasyonu süreçlerinde çalışır.

TMT'nin açıklanan modelinde ön ücret ve aylık hizmet bedeli bulunmaz. Satış gerçekleştiğinde sözleşmedeki şartlara göre başarı komisyonu gündeme gelir. Bu ifade komisyon oranının, bütün sözleşme şartlarının veya satış sonucunun önceden kesinleştiği anlamına gelmez. Gerçek alıcı bulunması garanti değildir.

Kaynaklar ve doğrulama tarihi

Kaynak inceleme tarihi: 15 Kasım 2026. Hak ediş ve temsil yetkisine dair hukuki sonuçlar uygulanabilir ülke hukuku ve gerçek sözleşme ile değerlendirilir.

Bu metin finansal hesaplama, hukuki sözleşme veya komisyon oranı tavsiyesi değildir; örnek rakamlar tamamen varsayımsaldır.

Ürününüz için işbirliği modelinin uygunluğunu değerlendirelim

Hedef ülke, ürün ve ticari kapasitenizle uyumlu alıcı araştırmasının ve sözleşmesel işbirliği çerçevesinin nasıl kurulabileceğini görüşebiliriz.

TMT DealMakers yaklaşımını inceleyin